Waarom voelen Nederlanders zich financieel zekerder dan andere Europeanen?

Nederlanders ervaren gemiddeld minder financiële stress dan inwoners van veel andere westerse landen, schrijft Het Financieele Dagblad op basis van onderzoek van spaarplatform Raisin. Wat verklaart deze hoge positie van Nederland? We bellen erover met Thijs Knaap, hoofdeconoom van APG.

Met een score van 55 eindigt Nederland boven de tien andere onderzochte westerse landen in de Index Financiële Zekerheid van Raisin. Waarom voelen Nederlanders zich gemiddeld financieel zo zeker?
"Ik denk dat je dat kunt herleiden naar het land waarin we leven en de economie waarin we onze financiële situatie bepalen. Die economie draait al jaren goed en stabiel. De werkloosheid is laag en economische tegenvallers zijn hier vaak relatief mild vergeleken met andere landen. Dat komt onder meer doordat we hier een diensteneconomie hebben die vrij breed gespreid is. We handelen met veel verschillende landen en zijn daardoor minder kwetsbaar als er ergens iets misgaat. Die stabiliteit geeft rust. In een land als Duitsland ligt het economische zwaartepunt vooral in de industrie, en die sector heeft het de afgelopen tijd lastig. Denk maar aan de kwakkelende auto-industrie daar.

Daarnaast word je hier aan het begin van je leven op weg geholpen door een goed onderwijssysteem. Verder hebben we hier een goed sociaal vangnet, waardoor je niet snel in de financiële afgrond zult vallen. En Nederland kent een goed pensioenstelsel, wat ook niet overal vanzelfsprekend is. Dat geeft rust. Als je dat allemaal bij elkaar optelt, kun je in Nederland veel financiële stress vermijden zonder dat je uitzonderlijke dingen hoeft te doen om de schaapjes op het droge te krijgen.

Daarbij zeg ik wel dat dit allemaal relatief is ten opzichte van andere landen en het een momentopname betreft. Bovendien zegt een gemiddelde natuurlijk niets over individuele situaties. Ook in Nederland bestaan verschillen en zijn er wel degelijk groepen die wél veel stress ervaren. Dan kan het gaan om mensen met een laag inkomen, mensen zonder koopwoning of mensen die een opleiding hebben gedaan waar minder behoefte aan is. Het is dus niet zo dat het met iedereen goed gaat. Maar gemiddeld genomen staat Nederland er redelijk goed voor.”

Nederlanders ervaren ook relatief veel controle over hun financiën. Wat onderscheidt Nederland op dit vlak van andere landen?
"Ik kan me voorstellen dat het ervaren van controle deels voortkomt uit een breder gevoel dat het financieel wel goed zit. Als je niet voortdurend het gevoel hebt dat je van alle kanten door financiële schokken wordt belaagd, heb je mogelijk ook minder behoefte aan meer controle.

De stabiliteit van de financiële sector hier zal ook een rol spelen. In Nederland kun je relatief eenvoudig een bankrekening openen, geld lenen, beleggen en je financiële zaken regelen. Er is een depositogarantie en er is toezicht op banken. We zijn sinds de financiële crisis van 2008 vaak kritisch op onze banken, maar als je het internationaal bekijkt hebben we eigenlijk een behoorlijk goede bankensector die tegen relatief lage kosten betrouwbaar werkt. Een van de prettige dingen van Nederland is dat veel financiële zaken gewoon goed geregeld zijn. Dat scheelt onzekerheid en keuzestress.

Zet het maar af tegen de Verenigde Staten: daar ligt het gemiddelde vermogen veel hoger dan hier, maar toch scoren Amerikanen lager op financiële zekerheid. Dat laat zien dat gemiddelden niet alles zeggen. De ongelijkheid is daar veel groter en mensen moeten veel meer zelf regelen, zoals bijvoorbeeld een pensioen. Dat kan financiële onzekerheid met zich meebrengen.”

Toch heeft Nederland de afgelopen jaren ook te maken gehad met relatief hoge inflatie. Zou dat niet juist voor meer stress moeten zorgen?
"Je zou inderdaad verwachten dat de hoge en onvoorspelbare inflatie die we hier momenteel hebben, leidt tot meer financiële stress. Toch zie je dat niet terug in deze index. Kennelijk wegen andere factoren zwaarder dan inflatie als het gaat om de ervaren financiële zekerheid.

In dat licht kunnen we het feit plaatsen dat Nederland tot de eurolanden met de hoogste nettovermogens per inwoner behoort. Dan gaat het om spaargeld, beleggingen en pensioenvermogen. Als je dat vergelijkt met bijvoorbeeld Duitsland, dan hebben Nederlanders gemiddeld aanmerkelijk meer vermogen. Dat bevordert het financiële zelfvertrouwen."

Wat is als econoom jouw afdronk van dit onderzoek?
"Veel economisch onderzoek kijkt naar meetbare zaken zoals inkomen, vermogen of arbeidsuren. Dit onderzoek stelt een andere vraag: hoe voelen mensen zich eigenlijk? Hebben ze financiële stress of niet? Dat vind ik waardevol. Je kunt op allerlei indirecte manieren proberen vast te stellen hoe het met mensen gaat, maar je kunt het ook gewoon vragen. En dan zie je dat harde economische cijfers niet altijd overeenkomen met hoe mensen zich voelen. Een land kan op papier rijk zijn, maar inwoners hoeven zich daardoor niet automatisch financieel zekerder te voelen – denk maar aan de VS. Uiteindelijk zou welbevinden het doel moeten zijn van wat een economie probeert te bereiken. Daarom hoop ik dat er meer van dit soort onderzoek wordt gedaan."