Een centrale bank stuurt de economie niet alleen met rente en geld, maar ook met geloofwaardigheid. De markten moeten geloven dat de ECB zal doen wat nodig is. Daarom kan één zin van een ECB-president enorme invloed hebben. En daarom is de keuze voor de opvolger van Christine Lagarde belangrijker dan de technocratische aard van de instelling doet vermoeden. Dat is de boodschap van Thijs Knaap tijdens een uitzending van het programma Vroeg! op NPO Radio 1.
In de uitzending noemt Thijs Knaap de ECB een van de belangrijkste én best functionerende Europese instituties. Hij vergelijkt haar met de brandweer: je hebt haar hard nodig, maar ze moet niet te nadrukkelijk in beeld komen. Knaap: “Je hebt liever niet dat ze langskomt. Als we vaak over de ECB praten, is er meestal iets niet goed in de economie.”
Knaap legt uit dat de voornaamste taak van de ECB prijsstabiliteit is, maar dat de bank daarnaast impliciet nog een tweede cruciale taak heeft: zorgen dat de monetaire unie bij elkaar blijft. In een financiële crisis kan de ECB namelijk snel en rechtstreeks ingrijpen, waar politieke Europese instituties veel meer tijd nodig hebben.
Rente is een krachtig, maar grof instrument
De ECB kan inflatie bestrijden door de rente te verhogen. Dat remt vrijwel overal de vraag: hypotheken, bedrijfsinvesteringen, consumptie en andere vormen van financiering worden duurder. Het probleem is volgens Knaap echter dat de ECB moet sturen op onvolledige en vertraagde economische informatie, terwijl ook niet exact bekend is hoe sterk een renteverandering doorwerkt.
Dat maakt het huidige probleem extra lastig. De hogere energieprijzen komen voort uit een aanbodschok. De ECB kan geen olie of gas produceren. Ze verhoogt de rente vooral om te voorkomen dat de aanvankelijke prijsstijging zich door de economie verspreidt. Daarmee bestaat tegelijkertijd het risico dat zij de economie te hard afremt en zelfs krimp veroorzaakt. “De rente is een grof en zwaar instrument. De kans dat je te veel doet en de economie te hard afremt, is best aanwezig.”
Persoon van ECB-president doet ertoe
De ECB is formeel een technocratische, onafhankelijke instelling. Je zou daarom kunnen denken dat het weinig uitmaakt wie daarvan de president is. Volgens Knaap is het tegenovergestelde waar, omdat financiële markten voortdurend proberen in te schatten wat de ECB in de toekomst zal doen. Daarvoor worden de woorden van de ECB-president zeer nauwkeurig geïnterpreteerd. “We wegen ze op een goudschaaltje.”
Lagarde laat geloofwaardige ECB achter
Christine Lagarde was, aldus Knaap, aanvankelijk een opmerkelijke keuze, onder meer omdat ze geen econoom is. Uiteindelijk pakte juist haar manier van werken goed uit. Ze nam veel tijd om mensen binnen de ECB bij elkaar te brengen en herstelde een deel van de harmonie die onder haar voorganger Mario Draghi verloren was gegaan.
Ondanks de hoge actuele inflatie verwachten mensen nog altijd dat die op langere termijn terugloopt richting 2 procent. Dat toont aan hoe sterk het vertrouwen in de ECB is, zegt Knaap. “Lagarde laat een instituut met een grote geloofwaardigheid achter. Misschien is dat wel haar belangrijkste nalatenschap.”
Klaas Knot
In de uitzending passeren nog meer interessante onderwerpen de revue, zoals de uitdaging voor de ECB van de hoge Europese staatsschulden en in het bijzonder die van Frankrijk. Ook geeft Knaap zijn mening over een eventuele opvolging van Lagarde door Klaas Knot, oud-president van De Nederlandsche Bank.