Strategie & beleid

Strategie & beleid

Waarom beleggen we? Wat levert dat op? Voor wie doen we het? En wat willen we over een aantal jaar bereikt hebben? Daar vertellen we graag meer over.  

Thema
Lange termijn beleggen
Collectie inhoud
18 Publicaties

“Ik ben ervan overtuigd dat we de concurrentie aankunnen”

Gepubliceerd op: 19 maart 2021

Bestuursvoorzitter Annette Mosman bij BNR over het nieuwe pensioencontract

 

Annette Mosman schoof gisteren aan bij het BNR-programma Zakendoen om te praten over de invoering van het nieuwe pensioencontract (NPC). Maar ook de krappe planning, de kostprijs per deelnemer en het beleggingsbeleid van APG kwamen ter sprake. Eén ding is zeker: als pensioenuitvoerder moet APG aan de bak.

 

Honderd jaar pensioenstelsel gaat op de schop: een gigantische reorganisatie. Bovendien, wees Mosman erop, moet er in 2026 een product worden opgeleverd waarvan je nu nog niet weet hoe het eruitziet. “Ondertussen moeten wij ons er wel voor klaarmaken.”

Zekerheid over het pensioenbedrag maakt plaats voor een grotere individuele verantwoordelijkheid. En dat terwijl pensioen bij de meesten een ver-van-mijn-bed-onderwerp is. Transparantie en een duidelijke communicatie zijn daarom essentieel, legde Mosman uit. Een uitvoerbaar én uitlegbaar contract. Zeker omdat er nu al wordt gevreesd voor een zogenaamde pechgeneratie – tussen de 35-55 jaar – die niet kan profiteren van het oude stelsel en geconfronteerd wordt met de afspraken in het nieuwe stelsel. In dat verband viel de term ‘pensioenroof’.

“Het is geen pensioenroof, maar een herverdeling. Er blijft een pensioenpot van 1800 miljard, maar die gaan we herverdelen over verschillende generaties. Daar moet door de politiek en de sociale partners – wij zijn alleen de uitvoerder - goed over nagedacht worden, dat het recht blijft doen aan de deelnemers.”

 

Twee varianten

Op 1 januari 2022 moet de wet aangenomen zijn. Daarin zijn twee varianten: het nieuwe contract en de wet verbeterde premieregeling, die wat individueler is ingesteld. De keus is aan de fondsen en de sociale partners. Mosman: “Als uitvoerder denken we mee en doen berekeningen. Wij werken voor acht fondsen en beide regelingen gaan we uitvoeren. Ik denk dat de grote fondsen waarschijnlijk voor het nieuwe contract inclusief de collectieve buffer gaan kiezen.” Een variant die veel uitleg aan deelnemers vereist. “Dat andere contract is simpeler en dus ook goedkoper. Als je een achterban hebt die kleine pensioentjes heeft, dan is het misschien wel een logische keus dat je gaat voor die wet verbeterde premieregeling. Want de omvang van het pensioen is veel belangrijker dan al die communicatie die je eromheen wilt.”

 

Beleggen in Shell

Het gesprek gaat ook over APG als grote belegger. Risico, rendement, kosten en duurzaamheid zijn criteria waarmee APG naar beleggingen kijkt. “We staan voor een goed pensioen. Niet alleen financieel, maar ook in een duurzame wereld. De keuze voor engagement en inclusie is een hele bewuste. We investeren niet alleen vanuit rendementsoverwegingen. Door aan tafel te blijven zitten bij Shell, kunnen we ook goede invloed uitoefenen.”

 

Concurrentie

“Wij hebben 100 jaar ervaring en 3000 experts op het gebied van pensioen en beleggen in huis.

Uitvoeren kunnen we heel goed. Dus hoe complexer, hoe makkelijker we waarschijnlijk onze concurrentiepositie behouden. Maar als ik denk aan de acht fondsen en vierenhalf miljoen deelnemers voor wie we het doen, dan ondermijnt dat complexe het vertrouwen in het nieuwe systeem.”

Capgemini, die het pensioenfonds voor de detailhandel heeft ingelijfd, beweert straks 15 euro per deelnemer aan pensioenadministratie kwijt te zijn. Mosman: “Dat zijn appels en peren. Je kunt op prijs concurreren, simpel een pensioenpotje beheren en een bedrag laten weten aan de deelnemers. Of dat voor 15 euro kan, daar waag ik me niet aan. Dat onze prijs naar beneden moet als het product simpeler wordt, daar ben ik het mee eens. Maar als je zegt: er moet meer aandacht komen voor het inkomen van later, dan moet je daar wel wat aan doen voordat het een maatschappelijk probleem wordt. Gelukkig vinden onze fondsen dat de deelnemerscommunicatie, zowel tijdens de transitie als daarna, het belangrijkste is. Ook dat zit in de prijs.”

 

Luister hier naar de hele uitzending

Volgende publicatie:
Kijk eens met een 'open mind' naar Europa

Kijk eens met een open mind naar Europa

Gepubliceerd op: 23 december 2020

Nederland kent in vergelijking tot andere lidstaten een behoorlijk minimumloon en een goed pensioenstelsel. De Europese Commissie probeert bij het opstellen van nieuwe regels voorwaardenscheppend te zijn en veel vrijheid aan de lidstaten te laten. Doel daarbij is om sociale bescherming van werknemers en pensioendeelnemers meer gelijk te maken in heel Europa. Het verdient aanbeveling dat Nederland meewerkt aan de nieuwe Europese spelregels die de commissie opstelt en er pragmatisch op inspeelt, vinden Johan Barnard en Wilfried Mulder.

 

Na jaren van strenge bezuinigingsprogramma’s voor lidstaten met financiële en economische problemen, ontstond de afgelopen jaren steeds meer draagvlak om te laten zien dat Europa veel goeds kan brengen op sociaal gebied. In 2017 bereikten regeringsleiders, de Europese Commissie en het Europees Parlement overeenstemming over de zogeheten Europese Pijler van Sociale Rechten. Hierin staan de ambities van de EU op het gebied van gelijke kansen en toegang tot de arbeidsmarkt, billijke arbeidsvoorwaarden en sociale bescherming en inclusie. Ze zijn verdeeld in 20 beginselen. Beginsel 6 gaat over loon en beginsel 15 over inkomen voor ouderen en pensioenen. De Luxemburgse Commissaris Nicolas Schmit kreeg opdracht deze sociale pijler te concretiseren. Allereerst met een voorstel over minimumloon en daarna met een actieplan voor de overige beginselen.

 

EU en minimumloon

De Commissie kwam recent met het richtlijnvoorstel voor toereikende minimumlonen in de Unie. Dit voorstel bevat bepalingen om collectief overleg tussen sociale partners (werkgevers en werknemers) te bevorderen. Ook staan er criteria in het voorstel die lidstaten in het kader van een minimumloon moeten overwegen. Omdat in zes lidstaten minimumlonen in collectief overleg tussen sociale partners worden vastgesteld, verplicht het voorstel niet tot een wettelijk minimumloon. Maar het verplicht evenmin tot een specifiek niveau van minimumlonen. Onder meer omdat de EU daartoe op basis van het verdrag niet bevoegd is, maar ook omdat met verschillende factoren rekening gehouden moet kunnen worden, zoals verschillen in arbeidsproductiviteit.

 

De Nederlandse regering is positief over het voorstel. Onder meer omdat toereikende minimumlonen (ook) in andere lidstaten bijdragen aan opwaartse sociaaleconomische convergentie binnen de EU (sociale bescherming van werknemers en pensioendeelnemers meer gelijk te maken in heel Europa, op voorwaarde dat je dan mikt op het hoge niveau van de lidstaten met de meeste bescherming) en aan eerlijkere concurrentie binnen en tussen EU-lidstaten. Ook stelt Den Haag dat het voorstel binnen de bevoegdheden van de EU blijft. Voor Nederland, dat naar EU-maatstaven al een relatief hoog minimumloon heeft, hoeft er niet veel te veranderen. Het gaat er vooral om welke criteria expliciet een rol bij de afweging moeten spelen.

Op de foto: Johan Barnard

 

Toch geeft de Nederlandse regering de voorkeur aan een niet-bindende aanbeveling van de Europese Raad boven het (bindende) richtlijnvoorstel van de Europese Commissie, omdat die naar haar mening ook zou kunnen werken. Ons beeld is echter dat uitvoering van niet-bindende instrumenten vaak erg tegenvalt, juist in situaties waarin concurrentieverschillen een rol spelen. Als het Nederland ernst is met vermindering van oneerlijke concurrentie tussen werknemers op de interne markt, lijkt een richtlijn ons daarom veel beter.

 

EU en pensioen

De Europese Commissie komt dus ook nog met een actieplan om de overige beginselen uit de Europese Pijler van Sociale Rechten invulling te geven. Beginsel 15 hieruit gaat over inkomen van ouderen en pensioenen en luidt:

 

Werknemers en zelfstandigen hebben bij pensionering recht op een pensioen dat in verhouding staat tot hun bijdragen en een passend inkomen vormt. Vrouwen en mannen hebben gelijke mogelijkheden om pensioenrechten te verwerven.

Iedereen heeft op oudere leeftijd recht op middelen die een waardig leven mogelijk maken.

 

In 2019 wees een door de commissie ingestelde expertgroep al op het belang van aanvullende collectieve pensioenen en de positieve rol van sociaal overleg. Daar kwam afgelopen september bij dat de commissie in haar actieplan voor de Kapitaalmarktunie aangaf dat wanneer pensioenvoorzieningen ook kapitaalgedekt zijn (zoals Nederlandse pensioenfondsen), hun investeringen een belangrijke rol kunnen spelen voor de financiële stabiliteit in Europa. De commissie stelt bijvoorbeeld een ‘dashboard’ voor, waarmee de kwaliteit van nationale pensioenstelsels per lidstaat kan worden vergeleken. Daarnaast bepleit de commissie de invoering van nationale pensioenregisters in alle lidstaten en wil ze verder onderzoek naar methoden om deelname aan collectieve pensioenen te vergroten, waaronder ook auto-enrollment. Hierbij worden werknemers door hun werkgever automatisch opgegeven als deelnemer van een pensioenfonds, tenzij zij zelf expliciet ervoor kiezen dat niet te willen.

Op de foto: Wilfried Mulder

 

In het actieplan zal waarschijnlijk op deze ideeën worden voortgebouwd. In lidstaten met ontoereikende pensioenstelsels moet er veel gebeuren om Europese burgers toegang tot een goed pensioen te geven, zoals beginsel 15 vraagt. Natuurlijk kunnen er ook vragen over het Nederlandse pensioenstelsel opkomen. Hoewel ons land één van de beste pensioenstelsels ter wereld heeft, zijn er ook in Nederland nog groepen die minder goed worden bereikt. Denk aan ‘witte vlekken’ (werknemers van bedrijven die niet zijn aangesloten bij een pensioenregeling), zzp’ers en tot op zekere hoogte vrouwen. Het is in de toekomst dus mogelijk dat de uitwerking van beginsel 15 ook voor Nederland tot verplichtingen leidt. Als dat echte problemen in Nederland helpt oplossen, pleiten we voor een pragmatische en zakelijke afweging. Daarnaast geeft dit verdere invulling aan de opwaartse sociale convergentie waar de regering bij aanhaakt voor het voorstel over minimumlonen.

 

Dat brengt ons tot de conclusie. Nederland kent in vergelijking tot andere lidstaten een behoorlijk minimumloon en een goed pensioenstelsel. De Europese Commissie probeert binnen haar mogelijkheden voorwaardenscheppend te zijn en veel vrijheid aan de lidstaten te laten, maar toch vooruit te komen met een opwaartse sociale convergentie. Wij bepleiten dat Nederland pragmatisch daarop inspeelt en meewerkt aan dit soort nieuwe Europese spelregels. Natuurlijk moeten die spelregels het Nederlandse pensioenstelsel niet aantasten. Maar dat hoeft ook niet. Zeker niet met eenzelfde genuanceerde aanpak van de commissie als bij het minimumloon. En uiteraard gunnen we alle Europese burgers een fatsoenlijk pensioen.

 

Uiteindelijk is het belang van Nederland het best gediend met goede en rechtvaardige economische verhoudingen in de hele EU, die voorkomen dat we vast blijven zitten in de huidige discussies over solidariteit tussen lidstaten of de nadelen van een transferunie.

 

Wilfried Mulder is strategisch beleidsmedewerker bij APG en Johan Barnard is Head International Public Affairs bij APG

Volgende publicatie:
‘We zien kansen in betaalbare huurwoningen in steden’

‘We zien kansen in betaalbare huurwoningen in steden’

Gepubliceerd op: 1 december 2020

Robert-Jan Foortse, Hoofd Europees vastgoed bij APG, over de beleggingsstrategie na corona

 

Ook voor vastgoedbeleggers is 2020 een zeer turbulent jaar. Kantoren staan leeg omdat werknemers vanuit huis werken, consumenten shoppen steeds meer online, winkeliers hebben de grootste moeite hun huur te betalen. Hoe speelt een grote vastgoedbelegger als APG hier op in? Door veel flexibeler te zijn, vertelt Robert-Jan Foortse, Hoofd Europees vastgoed bij APG. “De tijd dat je als belegger een kantoor kocht, een huurcontract voor 10 of zelfs 25 jaar kon afsluiten, en dan achteroverleunend ieder kwartaal alleen een factuur hoefde te sturen is echt wel voorbij.”

 

De vastgoedmarkt is nu enorm hectisch, in hoeverre heeft dat impact op jullie beleggingsstrategie?

“Een deel van ons vastgoed is beursgenoteerd, daar kunnen we vrij snel in schuiven als we andere accenten willen leggen; bijvoorbeeld wat meer beleggen in datacenters en wat minder in winkels. Maar onze beleggingsstrategie verandert niet wezenlijk door de coronacrisis. We willen een portefeuille van wereldwijde vastgoedbeleggingen opbouwen en beheren die een voorspelbaar dividend biedt, en op de lange termijn in waarde groeit. Dat is wat onze klanten van ons verlangen. Rendement staat voorop, zodat deelnemers verzekerd zijn van een betaalbaar pensioen. Daarnaast staat verduurzaming van ons vastgoed bovenaan onze agenda, dat heeft echt topprioriteit.”     

 

In welke regio’s beleggen jullie en waarin?

“We beleggen wereldwijd zo’n 42% in Europa, 30% in Noord- en Zuid-Amerika, en 28% in Azië. Binnen Europa gaat het dan vooral om beleggingen in Nederland, Engeland, Duitsland en Frankrijk. Van ons totaal aan beleggingen, medio november zo’n 535 miljard euro, zit ruim 42 miljard euro in vastgoed. We investeren niet alleen in woningen, winkels, outlet centers en kantoren, maar ook in logistiek, denk aan magazijnen en distributiecentra. Een kleiner deel beleggen we onder andere in hotels, studentenhuisvesting en datacenters. Kortom, een heel uiteenlopende vastgoedportefeuille waardoor we onze risico’s goed hebben gespreid.”

 

Werkt deze gespreide aanpak ook tijdens een megacrisis als de coronapandemie? 

“Ook wij zullen in 2020 waarschijnlijk een negatief rendement draaien. Dat zijn we bepaald niet gewend, we boekten de afgelopen vijftien jaar een gemiddeld rendement van 8,7% per jaar. En let wel, dat gemiddelde is dus inclusief de gevolgen van de financiële crisis van 2008, toen het ook erg slecht ging. Kantoren en winkels staan nu onder druk, maar we zien tegelijk dat de woningportefeuille stabiel is en dat datacenters en logistiek vastgoed heel goed gaan. Dat geldt ook voor outlet centers zoals Batavia Stad Fashion Outlet in Lelystad, die zien de bezoekersaantallen nauwelijks dalen. Dus ja, het nut van een goed gespreide portefeuille bewijst zich eens te meer.”

 

De huurinkomsten zullen voorlopig onder druk blijven, hoe gaat APG daarmee om? Nu nog winkelpanden verkopen brengt waarschijnlijk weinig op…

“De tijd dat je als vastgoedbelegger een kantoor kocht, een huurcontract voor 10 of zelfs 25 jaar kon afsluiten, en dan achteroverleunend alleen ieder kwartaal een factuur hoefde te sturen, is echt wel voorbij. En de zekerheid dat een huurder altijd zijn huur betaalt, is nu ook gaan wankelen. Op zich logisch, als je inkomsten stilvallen. Maar ondanks dat ze gewoon een contract hebben redeneren sommige huurders nu: als mijn buurman stopt met huur betalen, waarom zou ik die dan nog wel betalen? Bovendien adviseerden overheden in sommige landen dit voorjaar winkeliers min of meer om huurbetaling uit te stellen. Hierdoor leek het ineens maatschappelijk geaccepteerd te worden om de afspraken van een huurcontract te negeren. Dit soort ontwikkelingen hebben wij niet in de hand, dus dat betekent dat wij gek genoeg veel tijd moeten besteden aan het naleven van contracten. Maar bovenal betekent het dat wij ons veel flexibeler moeten opstellen.”

 

Hoe dan?

“Je moet veel dichter bij je huurder zitten om het maximale rendement uit je gebouw te halen. Daarom kiezen wij steeds vaker voor beleggingen waarbij wij meer controle hebben en nauwer kunnen samenwerken met de operationele, lokale partner die het gebouw echt beheert. Nee, dat doen wij niet zelf, daar hebben we niet de mankracht voor. Neem onze belegging in The Student Hotel, een Nederlandse  aanbieder van studentenhuisvesting in Europa met vestigingen in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Eindhoven, Maastricht, Groningen en Delft. In The Student Hotel aan de Wibautstraat in Amsterdam, in het voormalige kantoorpand van Parool en Trouw, wonen studenten, kunnen hotelgasten een kamer boeken, en kunnen flexwerkers overdag rustig werken. Er is een restaurant en er zijn allerlei sportvoorzieningen. In de kelder, waar vroeger de drukpersen stonden, zit nu een zwembad waar je les kunt krijgen van Johan Kenkhuis, een voormalige Olympische zwemmer. Het is een levendig gebouw, met allerlei functies. Een prachtig voorbeeld hoe je flexibel en creatief om kunt gaan met de ruimtes in een pand.”

 

En kantoorpanden?

“Daar zou ik diezelfde flexibiliteit ook graag zien: veel huurders weten nu echt niet hoe lang ze er willen zitten, en met hoeveel medewerkers. Dus pin ze dan niet vast op een langjarig huurcontract. Verhuur bijvoorbeeld een verdieping tijdelijk aan flexwerkers. Als verhuurder c.q. eigenaar moet je dicht op je huurders zitten, zodat je weet wat ze willen.”

 

Een ander voorbeeld zijn hotels die, nu hotelgasten wegblijven, lege kamers per dag verhuren aan flexwerkers. Ziet APG daar ook kansen?

“Ja, dat is ook een mooi voorbeeld van flexibel denken. We zijn al in 2008 in CitizenM gestapt, de succesvolle hotelketen van ondernemer Rattan Chadha. Die heeft nu twee opties gelanceerd: je kunt in zijn hotels een abonnement nemen op een werkruimte. En een “global passport” kopen waarmee je in alle CitizenM-hotels ter wereld een kamer kunt huren voor een maand, voor omgerekend ongeveer 50 euro per nacht. Op dat vlak zoeken we zeker naar nieuwe kansen.”

 

Even los van de huidige coronacrisis, door welke langjarige megatrends laten jullie je leiden bij de selectie van investeringen?

“Bijvoorbeeld door de demografische en sociale veranderingen. Elke generatie, van babyboomers tot millennials tot de generatie Z, heeft zijn eigen voorkeuren, wensen en behoeften. Mensen worden ouder, en wonen langer thuis. Daarnaast zullen mensen de komende decennia meer naar steden trekken, al zitten we nu even in een periode dat mensen sommige steden juist ontvluchten. Die trends betekenen dat er kansen liggen in onder meer zorgvastgoed en betaalbare huurwoningen in steden. Zo beleggen we, via een belegging in het Australische Lendlease, in Australisch seniorenvastgoed. Daarbij gaat het om villa’s voor gepensioneerden in aparte dorpjes, die helemaal op hun behoeften zijn ingericht. In Europa zoeken we nog naar iets dergelijks. En in Londen investeren we nu in het bouwen en verhuren van betaalbare huurwoningen, waar de komende jaren veel vraag naar zal zijn. Daarnaast neemt door technologische trends als digitalisering en de groei in e-commerce, de vraag naar bijvoorbeeld distributiecentra en datacenters sterk toe.”

 

En de trend van verduurzaming?
“Die trend staat bij ons met stip op één. In 2008 stonden we mede aan de wieg van “GRESB”, de Global Real Estate Sustainability Benchmark. Vrijwel alle partijen in de vastgoedsector volgen nu deze richtlijn, waarmee je heel goed de duurzaamheidsprestaties van vastgoedbeleggingen kunt meten. Daarbij is de lat in de loop der jaren steeds hoger gelegd. Onze vastgoedportefeuille scoort elk jaar ruim beter dan het gemiddelde, meer dan 65% van onze investeringen scoort vier of vijf sterren, de hoogste categorieën in GRESB. En bij elke nieuwe investering verplichten wij de betreffende partijen niet alleen om mee te doen aan GRESB, maar ook om zich te committeren om in goed overleg met ons te komen tot een 4-5 sterren beoordeling.”

 

Daarnaast maakte APG in mei bekend zich te committeren aan ‘CRREM, de Carbon Risk Real Estate Monitor. Waarom?
“Deze Monitor maakt voor verschillende types vastgoed duidelijk hoeveel CO2 per vierkante meter ze jaarlijks tot 2050 mogen uitstoten om binnen de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs te blijven. Zo kunnen we meetbaar maken in hoeverre we met onze vastgoedinvesteringen een bijdrage leveren. En we kunnen er vastgoedmanagers en beursgenoteerde vastgoedbedrijven op aanspreken als ze in onze ogen onvoldoende bijdragen aan de doelen van het Klimaatakkoord.”

 

Die zullen daar niet altijd blij mee zijn? Verduurzamen betekent immers flink investeren…
“Ja, het levert soms discussie op. Maar gelukkig begrijpt iedereen tegenwoordig de noodzaak van verduurzaming. Het wordt soms lastig als je gaat rekenen. Maar vergeet niet dat verduurzaming ook geld kan opleveren. Denk aan substantieel lagere energiekosten. Of de hogere huur die je als pandeigenaar kunt vragen als je een heel duurzaam pand aanbiedt aan mogelijke huurders. Daarnaast willen steeds meer huurders alleen maar verantwoorde panden huren, omdat ook zij in al hun activiteiten willen vergroenen.”

Gaat de verduurzaming in de vastgoedsector jou snel genoeg?
“Gevoelsmatig zeg ik: we gaan nog te langzaam. APG loopt op dit punt voorop in de vastgoedwereld, dat durf ik wel te zeggen. Daarom trekken we waar mogelijk op met andere grote beleggers. Want samen bereik je meer.”

 

We voeren dit gesprek nu ieder vanuit ons eigen huis. Blijven mensen ook na de coronacrisis geheel of gedeeltelijk vanuit huis werken? Of komt iedereen weer terug naar kantoor?
“Het antwoord hangt mede af van de cultuur waarin je werkt. Onze collega’s in Hongkong zijn vaak wat kleiner behuisd en willen dolgraag fulltime terug naar kantoor. Ikzelf eerlijk gezegd ook, want ik mis het contact met mijn team. Maar goed, andere mensen blijven graag deels vanuit huis werken. Het gaat spannend worden welke blijvende impact de coronacrisis zal hebben op onze vastgoedbeleggingen.”

Volgende publicatie:
Waarom rendeert Nederlands pensioengeld toch zo goed?

Waarom rendeert Nederlands pensioengeld toch zo goed?

Gepubliceerd op: 27 november 2020

Van alle OESO-landen heeft Nederlands pensioengeld in 2019 het op één na beste beleggingsrendement laten zien. Ook met het gemiddelde rendement over de afgelopen vijftien jaar behoorde Nederland tot de beter presterende landen, blijkt uit een eerder deze maand gepubliceerd OESO-rapport. Wordt hier dan zoveel beter belegd? Ronald Wuijster, lid raad van bestuur bij APG en verantwoordelijk voor Asset Management, is genuanceerd: ‘Ja, we beleggen kwalitatief hoogwaardig in Nederland. Maar we profiteren ook in flinke mate van de min of meer verplichte renteafdekking’.
 

Wat als eerste in het oog springt in het eerder deze maand uitgebrachte OESO-rapport ‘Pension Markets In Focus 2020’, is het beleggingsrendement dat in Nederland is behaald op pensioenvermogen (in de tweede en derde pijler, dus pensioenfondsen resp. verzekeraars). Met een rendement van 13,7 procent hoefde Nederland alleen Ierland (18,5 procent) voor zich te dulden.

Een superieure prestatie? Ronald Wuijster tempert het enthousiasme: “Het rendement over één jaar zegt me sowieso niks. De verplichtingen van onze klanten hebben een langetermijnkarakter, dus belegt APG ook voor de lange termijn. De rendementen over vijf, tien en vijftien jaar, díe zijn voor ons relevant."

Sterke logica

Wat betreft het gemiddelde jaarrendement over een periode van vijftien jaar, presteerden Colombia (6,2 procent), de Dominicaanse Republiek (6,8 procent) en Uruguay (5,2 procent) het best. Maar ook Nederland en Canada behoorden met een cijfer van rond de 5 procent tot de wereldwijde koplopers. Dat blijkt niet alleen maar te danken aan kunde. Wuijster: “Zeker, we hebben een goed gestructureerd beleggingsbeleid, er is goed over nagedacht via ALM (Asset and Liability Management, het afstemmen van je beleggingen op je korte- en langetermijnbetalingsverplichtingen, red.).

 

We hebben een langetermijnoriëntatie, goede gerichte beleggingsoplossingen, en we spelen in op duurzaamheid. Die kwaliteit als belegger draagt zonder meer bij aan de sterke Nederlandse performance in de afgelopen vijftien jaar. Maar die performance heeft óók te maken met het feit dat Nederlandse pensioenfondsen als enige een rentehedge (manier om blootstelling aan het beleggingsrisico van een dalende of stijgende rente te beperken, red.) hebben. Die hedge is op zichzelf niet verplicht, maar er gaat wel een zeer sterke logica uit van het FTK (Financieel Toetsingskader, onderdeel van de Nederlandse Pensioenwet) om deze toe te passen.”

Serieus bijgedragen

In het FTK zijn de wettelijke financiële eisen aan pensioenfondsen vastgelegd. De richtlijnen van het FTK vereisen dat een pensioenfonds haar beleggingen (en dus ook de risico’s daarvan) beoordeelt in relatie tot haar verplichtingen. Voor een betalingsverplichting die ver in de toekomst ligt, kun je nu bijvoorbeeld meer beleggingsrisico nemen dan voor een uitkering die je over een maand doet.  Wuijster: “Als gevolg van het FTK is het gebruikelijk voor een pensioenfonds om ongeveer 50 procent van de rentegevoeligheid af te dekken. En dat is een onverwachte factor geweest die over de afgelopen 10-15 jaar serieus heeft bijgedragen aan het beleggingsrendement van Nederlandse pensioenfondsen.”

 

In ‘Pension Markets In Focus 2020’ geeft de OESO een wereldwijd overzicht van het bijeen gespaarde pensioenkapitaal van de 37 lidstaten en beschrijft het de belangrijkste ontwikkelingen. De belangrijkste financiële indicatoren worden op een rij gezet, zoals het totale opgebouwde pensioenvermogen, waarin dit vermogen is belegd, en het daarbij behaalde rendement.

Volgende publicatie:
“Ondernemend beleggen is the name of the game”

“Ondernemend beleggen is the name of the game”

Gepubliceerd op: 22 oktober 2020

Ronald Wuijster over beleggen in tijden van corona       

 

Hoe ga je als langetermijnbelegger om met de kortetermijnontwikkelingen binnen een snel veranderende wereld, als gevolg van Covid-19? Hoe laat je je niet te veel afleiden door de waan van de dag? Ondernemend beleggen in real assets is the name of the game, aldus APG’s Ronald Wuijster, lid raad van bestuur, verantwoordelijk voor Asset Management. Directe beleggingen dus, zonder tussenkomst van financiële markten. Wuijster sprak er over tijdens de World Pension Summit, die online plaatsvindt van 19-23 oktober.  

 

Een institutionele belegger als APG belegt voor de lange termijn. Logisch, want de financiële verplichtingen van een pensioenfonds lopen tot ver in de toekomst door. Dat heeft als voordeel dat je de tijd hebt om een belegging tot volle wasdom te laten komen, als het nodig is. Het rendement hoeft er niet van vandaag op morgen uitgehaald te worden. Dat wil echter niet zeggen dat je alle ontwikkelingen op de korte termijn zomaar kunt negeren. Zeker niet als het extreme ontwikkelingen zijn, zoals nu met Covid-19.

 

Flinke knauw
Of het nou om staatsobligaties, aandelen, onroerend goed of private equity gaat, de verwachte rendementen van nu zijn ten opzichte van 2012 allemaal met zo’n 2-3 procent gedaald. Wuijster: “Dat klinkt misschien als een bescheiden krimp, maar over een jarenlange periode betekent het een flinke knauw voor het belegd vermogen. Als je gaat kijken naar de oorzaken van die rendementsafname in de afgelopen jaren, komen ruwweg vier factoren naar voren. Een lage productiviteitsgroei bij bedrijven en toenemende schulden van overheden, bedrijven en huishoudens. Dat zijn de eerste twee. In de afgelopen vijf jaar hebben centrale banken bovendien – om de economie te stimuleren – een intensief monetair beleid gevoerd door in hoog tempo staatsschuld op te kopen. En de steeds intensiever geworden zoektocht naar beleggingen die wél nog wat rendement genereren, heeft de verwachte rendementen van andere assets óók onder druk gezet.”

Let wel, dit was de situatie tot maart 2020. Want de uitbraak van de corona-pandemie had nog eens een versnellend effect op alle vier genoemde trends. Met andere woorden, de verwachte beleggingsrendementen namen daardoor nóg verder af.

 

Mondmaskers en geneesmiddelen
Tegelijkertijd brengt Covid-19 een aantal trends met zich mee waarop je als institutionele belegger kunt inspelen, aldus Wuijster. “De neiging tot daadkracht en ingrijpen bij overheden is groter dan de angst om schulden te maken. Daardoor ontstaan mogelijkheden om samen met die overheden te investeren in projecten die gericht zijn op het verzachten van de crisis. Bovendien zijn face to face ontmoetingen in rap tempo afgenomen, wat een flinke impact heeft op de detailhandel, kantorenmarkt en reisgedrag. Dat biedt weer interessante mogelijkheden om in infrastructuur te investeren. Maar het vraagt ook om een heroriëntatie binnen de onroerendgoedportefeuille: sluit die optimaal aan op genoemde ontwikkelingen? Wat we ook zien, is dat zich een ontwikkeling voltrekt waarbij met name cruciale productie – mondmaskers, geneesmiddelen – weer ‘naar huis’ wordt gehaald. Die trend was overigens al vóór Covid-19 ingezet;  de lange value chains tussen bijvoorbeeld China en Europa worden als te kwetsbaar gezien. Zolang het loopt als gepland werkt het goed, maar er hoeft maar één dingetje in de keten mis te gaan, en de gevolgen zijn groot.”

 

Offshoring
Een andere trend die Ronald aanstipt, is de boost die het werken-op-afstand heeft gekregen door corona. Want als men eenmaal gewend is aan die manier van werken, hoe klein is de stap dan naar off-shoring? “Moet die juridisch analyse nog wel in Amsterdam plaatsvinden, of kan het ook in Delhi? Diensten worden in sneltreinvaart verhandelbaar, wat kan leiden tot een nieuwe globaliseringsgolf”, aldus Wuijster.

Het corona-tijdperk brengt dus zijn eigen investeringsmogelijkheden met zich mee, waarbij je als belegger ook nog serieus rekening moet houden met het gevaar van een dreigende financiële crisis.  

 

Deur blijft dicht
In een wereld waarin er op financiële markten niet echt meer veilige assets met voldoende verwacht rendement beschikbaar zijn, is ‘ondernemend beleggen’ voor een institutionele belegger the name of the game. Directe beleggingen dus, zonder tussenkomst van financiële markten. En juist daar komen de voordelen om de hoek kijken die een grote belegger als APG heeft. Wuijster: “Door de omvang van het belegd vermogen en kennis van lokale markten is er toegang tot dergelijke real assets, terwijl de deur dicht blijft voor partijen die die schaalgrootte niet hebben. Ook voor de monitoring van dit soort investeringen is die omvang nodig – dit proces is immers veel arbeids- en kennisintensiever dan wanneer je belegt via de beurs.”

 

Vinger in de pap
Dergelijke beleggingen in real assets bieden de gelegenheid om een flinke vinger in de spreekwoordelijke pap te hebben. “Die sterke governance rights zijn wat ons betreft echt essentieel voor de verdere ontwikkeling van onze real assets beleggingsportfolio. Daarnaast spelen partnerschappen een belangrijke rol, en kostenefficiëntie in het beleggingsproces. Bovendien moeten we in staat zijn om invloed uit te oefenen op de duurzaamheids- en governance-factoren die relevant zijn voor een specifieke belegging”, aldus Wuijster.   

Volgende publicatie:
APG langjarige beleggingshorizon ‘van reuzenbelang’

APG langjarige beleggingshorizon ‘van reuzenbelang’

Gepubliceerd op: 30 maart 2020

APG wil de continuïteit van de dienstverlening aan pensioenfondsen en 4,6 miljoen deelnemers garanderen - juist in een tijd waarin de ontwikkelingen rondom Covid-19 de maatschappij confronteren met veel onzekerheid. Om in te spelen op de gevolgen van de verspreiding van Covid-19 hebben we in de afgelopen weken diverse maatregelen genomen.

Dat de pensioenadministratie voor onze opdrachtgevers robuust en accuraat blijft, is één aspect daaraan; zeker nu is het belangrijk dat deelnemers het juiste pensioen ontvangen, en tijdig.

Maar ook het goed en verantwoord beleggen van pensioengelden in deze moeilijke tijd gaat ‘gewoon’ door. De wereldwijde onzekerheid van dit moment heeft een aanzienlijk negatieve impact op de financiële markten. De rente staat ook nog steeds op een zeer laag niveau. Beide factoren raken de dekkingsgraden van de pensioenfondsen waarvoor APG werkt fors. Daarom is een belangrijk deel van onze aandacht momenteel nóg meer gericht op de beleggingen die we voor onze pensioenfondsklanten doen.  

 

Ronald Wuijster, binnen de raad van bestuur van APG verantwoordelijk voor Asset Management: “In de afgelopen periode was de eerste prioriteit het kunnen blijven werken: analyseren, structureren en handelen op de beurzen. Waar we voor zorgen, is dat we de met onze pensioenfondsklanten afgesproken en goed geteste procedures blijven volgen: We houden de hedges in stand, we blijven herbalanceren en we beschermen de beleggingsportefeuille. Zoals bij veel bedrijven, is het leeuwendeel van de APG-medewerkers, inclusief de meeste beleggers, in de afgelopen weken vanuit huis gaan werken. Alleen als het echt niet anders kan, vinden werkzaamheden op kantoor plaats.”

 

Ook in deze moeilijke periode blijft APG zich richten op het realiseren van een verantwoord lange termijn rendement. Ronald Wuijster daarover: “We geloven in diversificatie, waarbij vooral tijdsdiversificatie uitstekend bij ons past. Juist nu wordt het reuzenbelang weer eens aangetoond van het vasthouden aan een langjarige beleggingshorizon. Na meer dan tien goede leggingsjaren zal het de komende tijd met de rendementen niet meevallen. Toch verschijnen er ook weer kansen aan de horizon. Over die kansen moeten we nu al goed nadenken, want iedere crisis betekent dat een aantal dingen daarna nooit meer hetzelfde zal zijn. Talrijke nieuwe trends zullen gaan ontstaan, en daarop kunnen we voor onze opdrachtgevers inspelen.”

 

Somber beeld van dekkingsgraad, maar ook lichtpuntjes zichtbaar

Over die toekomstscenario’s is APG ook met pensioenfondsklanten al in gesprek: “Het beeld van hun dekkingsgraad is somber. Tegelijk zijn er ook lichtpuntjes. Het geloof in nut en noodzaak van het spreiden van (collectief) beleggingsrisico in de tijd kent landelijk een sterke opleving. Een mogelijk scenario is daarnaast dat -ook dat zou de omgekeerde situatie zijn vergeleken met de kredietcrisis- , de rente weliswaar eerst is gedaald maar vervolgens jarenlang trendmatig zal stijgen vanwege de financieringsbehoefte van overheden, wat hoogstwaarschijnlijk tot hogere dekkingsgraden zal leiden.”

Volgende publicatie:
Een dag op pad met BNR-panellid Thijs Knaap

Een dag op pad met BNR-panellid Thijs Knaap

Gepubliceerd op: 13 februari 2020

Thijs Knaap, senior strategist bij APG Asset Management, is al ruim een jaar vast panellid bij het BNR beleggerspanel. Bij BNR kennen ze hem als iemand die zich niet laat verleiden tot makkelijke soundbites. Oog hebben voor het breder perspectief op de economie, aandelenmarkten en zijn specialiteit Azië, dat is zijn stijl. Hoe bereidt hij zich voor op een radio-uitzending? We liepen een dag met hem mee.

 

4 februari 10.45 uur: twee uur en drie kwartier voor de uitzending.

 

Thijs Knaap stapt de kamer van woordvoerders Michael Vos en Dick Kors binnen. Vlekkeloos wit overhemd, zwarte pantalon en colbert, schoenen keurig gepoetst. “Tikkeltje overdressed voor een radio-optreden”, grapt hij later. “Maar ik heb later vandaag nog een afspraak met een klant.” In zijn hand twee a4’tjes met aantekeningen. Gisteren kreeg hij van de redactie de onderwerpen gemaild die in de uitzending besproken worden: verkiezing democratische presidentskandidaat, de gevolgen van het Corona-virus op de  Chinese aandelenkoersen, het nieuwe duurzaam en verantwoord beleggingsbeleid van pensioenfonds ABP. Wat kan hij daar namens APG over zeggen? De grove lijnen heeft hij al op papier staan. Met Dick en Michael zet hij de puntjes op de i. Zijn alle aspecten van een onderwerp aan bod gekomen? Waar kun je de nadruk op leggen? Thijs voegt ondertussen al schrijvend de aanwijzingen tussen zijn eigen notities.

 

11.30 uur: twee uur voor de uitzending.

 

Na het overleg met de woordvoerders heeft Thijs een kort overleg met Erik Jan Stork, fiduciair manager verantwoord beleggen. Erik Jan geeft nog wat extra inhoudelijke input over het nieuwe duurzame beleid van ABP. Thijs: “Voor de wat specifiekere onderwerpen als duurzaam beleggen en beleggen in aandelen raadpleeg ik standaard ook nog een collega die expert is op een bepaald onderwerp. Nuttig en ook erg leuk, omdat mijn APG-netwerk zo snel groter wordt.”

 

12.40 uur: vijftig minuten voor de uitzending.

 

Na een snelle lunch wordt het tijd om af te reizen naar BNR. Van de Zuidas naar Amsterdam-Oost. Een rit die hij normaal gesproken fietsend maakt. “Makkelijk, snel en wat extra beweging kan geen kwaad.” Wel even buienradar checken. De heenweg lijkt het droog te zijn. De terugweg lijken er wel wat buien aan te komen. “Kom op, we wagen het erop!” Even later op fiets: “Heb nog even geteld: dit wordt mijn 21e uitzending als panellid van BNR Zakendoen.” Hoe word je vast panellid van een radioprogramma? “Tja, hoe gaan die dingen. Vorig jaar kwam ik weer terug in Nederland na een avontuur van twee jaar bij APG AM in Hong Kong. Ik had in vorige functies al de nodige media-ervaring opgedaan. Naast macro-economische kennis, inmiddels ook wat meer verstand van de Aziatische markt. Je wordt een keer gevraagd voor een uitzending en voor je het weet belandt je naam in de kaartenbak van de redactie en word je vaker teruggevraagd. Uiteraard met de volle steun van APG.”

 

13.10 uur: twintig minuten voor de uitzending.

 

Thijs groet mede-panellid Martine Hafkamp van Fintessa als hij door de draaideur van de studio loopt. Op de bank bij de receptie pitchen ze nog even snel hun onderwerpen aan elkaar. Zenuwachtig? Nee, dat is niet het juiste woord. Meer een soort van gezonde wedstrijdspanning, een moment van extra alertheid en scherpte. “Een optreden in de media is nooit zomaar een gesprek. Die wijze les kreeg ik van de vorige woordvoerder van APG. Dat besef heb ik wel tijdens een uitzending. Een medium wil iets van jou, in de vorm van een interessant inzicht of een prikkelende quote, tegelijkertijd krijgen we daar als APG de kans om onze visie met een breed publiek te delen.”

 

13.27 uur: drie minuten voor de uitzending.

 

Klap, klap! Mary Pieterse Bloem van ABN Amro, het derde panellid, heeft inmiddels ook plaatsgenomen op de bank. Een luchtig gesprek over de laatste beleggingstrends wordt abrupt onderbroken door de opnameleider. Die maant de panelleden met handgeklap om zich naar de studio te begeven. Achter het glas wacht presentator Thomas van Zijl al op hen. Na wat handen schudden en een kort praatje gaat ieder panellid staan achter zijn eigen microfoon.

 

13.30 uur: start uitzending.

 

De uitzending begint luchtig met een grapje over de A4’tjes van Thijs. “Ze weten bij BNR inmiddels ook dat ik me goed voorbereid”. In het programma worden ook wel eens wat beleggers uitgenodigd die uit het hoofd met wat prikkelende quotes een discussie op gang kunnen brengen. Thijs: “Dat is niet mijn stijl. Ik probeer altijd zaken in perspectief te plaatsen, inzicht te verschaffen. Ik sta daar niet alleen als Thijs Knaap, maar ook als vertegenwoordiger van een van de grootste vermogensbeheerders ter wereld. Dat schept de verantwoordelijkheid om zaken goed voor te bereiden. Dat wil niet zeggen dat ik onverwachte, persoonlijke vragen uit de weg ga. Ik heb het vertrouwen dat ik, ook als het persoonlijk wordt, grotendeels namens APG spreek.”

 

13.45 uur:

 

Het nieuwe duurzame en verantwoorde beleggingsbeleid komt ter sprake. Thomas van Zijl vuurt

meteen een kritische vraag op Thijs af. Legt dit beleid niet teveel beperkingen op? Thijs: “We moeten de CO2-uitstoot van onze portefeuille eerst meetbaar maken en vervolgens terugdringen. Sommige bedrijven zullen buiten de boot vallen. We hebben er alle vertrouwen in dat we aan deze doelen kunnen voldoen met behoud van rendement en risico.”

 

14.00 uur:

 

Einde uitzending. Thijs praat nog even na met presentator Thomas van Zijl en verschijnt even later bij de receptie. Buiten regent het inmiddels. Met een kop koffie bij naastgelegen restaurant Dauphine wachten we de bui af. Hoe ging het? “Wel goed. Al blijft het lastig om de gevolgen van iets complex als een duurzaam beleggingsbeleid in een paar zinnen samen te vatten.”

 

14.20 uur:

 

Buiten plenst het inmiddels. Terugfietsen in pak is geen aantrekkelijke optie. Fiets in de metro dan maar. Terug naar zijn “fanclub” op kantoor. De meeste directe collega’s hebben wel geluisterd naar de uitzending, verwacht hij. Soms valt er wel een licht kritische noot. “Waarom heb je dit onderwerp niet besproken?”, maar stiekem zijn ze best wel een beetje trots op hun man bij BNR.

 

Luister hier terug naar de uitzending van het BNR Beleggerspanel met Thijs Knaap

Volgende publicatie:
Jaarverslag APG 2018: ondanks uitdagend jaar ligt APG op koers

Jaarverslag APG 2018: ondanks uitdagend jaar ligt APG op koers

Gepubliceerd op: 25 april 2019

Vandaag publiceren wij als APG ons jaarverslag over het jaar 2018. Hierin lees je hoe wij in 2018 werkten voor acht pensioenfondsen, 21.000 werkgevers en via hen voor 4,6 miljoen mensen in Nederland.

 

Kernpunten jaarverslag:

  • Extra rendement t.o.v. markt in uitdagende marktomstandigheden
  • Lagere kosten per deelnemer
  • Extra inzicht en handelingsperspectief gegeven aan deelnemers
  • Bedrijfsonderdelen nieuw onderdak gegeven

APG behaalde voor zijn pensioenfondsen en hun deelnemers over 2018 een gemiddeld extra rendement ten opzichte van de markt van 90 basispunten. Tegelijkertijd slaagde APG erin om de uitvoeringskosten per deelnemer met 6% te verlagen naar €69,40. Daarnaast verleende APG 850.000 deelnemers van ABP inzicht in pensioenvermogen via de Persoonlijke Pensioenpot en 56.000 deelnemers van SPW kregen financieel handelingsperspectief met de lancering van Helder Overzicht & Inzicht. De omzet van APG bedroeg in 2018 €1.036 miljoen. Het netto resultaat kwam uit op €48 miljoen.

 

Gerard van Olphen, voorzitter raad van bestuur APG: ‘Het meest uitdagend vond ik de externe omstandigheden. Wij werken hard aan pensioenwaarde: we willen zo veel mogelijk waarde creëren voor elke euro die deelnemers via ons inleggen. Het afgelopen jaar hebben we een paar goede stappen gezet: we liggen strategisch op koers, we hebben gemiddeld de uitvoeringskosten per deelnemer met zes procent verlaagd en we geven klanten meer inzicht in hun pensioen. Tegelijkertijd blijft het kortingsspook boven de markt zweven door de lage rente. Bovendien neemt het vertrouwen van de deelnemer en het maatschappelijk draagvlak steeds verder af door het uitblijven van een pensioenakkoord. Dat is lastig.’

 

APG beheert het pensioenvermogen van miljoenen mensen en dat zij erop kunnen vertrouwen dat hun opgebouwde pensioenrechten op een goede manier worden belegd, geadministreerd en uitgekeerd.

 

In ‘Pensioen mag geen tweede Brexit worden’ blikken bestuursvoorzitter Gerard van Olphen en Ronald Wuijster, verantwoordelijk voor vermogensbeheer, terug én vooruit en leggen uit hoe APG omgaat met dilemma’s als geen pensioenakkoord, rendement versus duurzaamheid en bonussen voor beleggers. Lees hier het gehele interview

 

Bekijk hier het volledige APG Jaarverslag 2018

Volgende publicatie:
a.s.r. neemt Loyalis over

a.s.r. neemt Loyalis over

Gepubliceerd op: 4 december 2018

APG focust zich op realiseren van pensioenwaarde voor deelnemers

 

ASR Nederland N.V. (a.s.r.) en APG zijn overeengekomen dat a.s.r. verzekeringsdochter Loyalis overneemt van pensioenuitvoerder APG. De verkoop van Loyalis past binnen de strategie van APG om de focus primair te richten op het realiseren van pensioenwaarde voor deelnemers van pensioenfondsen die door APG worden bediend. De beoogde verkoop aan a.s.r. biedt Loyalis een nieuw thuis bij een gerenommeerde verzekeraar en daarmee de mogelijkheid om haar schaal verder te vergroten en een breder productaanbod te realiseren. Om de continuïteit van de dienstverlening aan klanten te waarborgen, zijn er meerjarige afspraken gemaakt tussen APG en a.s.r. Klanten blijven daardoor de dienstverlening ontvangen zoals zij die van Loyalis gewend zijn. Ook is afgesproken, dat het schadebedrijf en de hieraan gerelateerde stafdiensten van Loyalis in Heerlen gevestigd blijven.

 

A.s.r. meldt: “De naam en het merk Loyalis zullen blijven bestaan. Het kantoor van Loyalis blijft gevestigd in Heerlen. Van hieruit zal het AOV-bedrijf van Loyalis blijven opereren en de samenwerking met APG continueren ten behoeve van kennisdeling, productontwikkeling en klantbediening. De leven- en pensioenactiviteiten van Loyalis zullen naar verwachting in 2020 worden geïntegreerd in die van a.s.r. a.s.r. heeft samen met APG de intentie om eventueel verlies van arbeidsplaatsen zoveel mogelijk op te vangen binnen het bedrijf in Heerlen en door het invullen van vacatures bij a.s.r. en APG.”

 

Gerard van Olphen, bestuursvoorzitter APG Groep, geeft aan blij te zijn dat Loyalis onderdak krijgt bij a.s.r.: “Met a.s.r. wordt Loyalis de mogelijkheid geboden om haar toekomst in de verzekeringsmarkt te verstevigen. a.s.r. is een grote Nederlandse partij die continuïteit en zekerheid biedt voor klanten van Loyalis op de langere termijn. APG kan zich nu meer richten op haar primaire taken op het gebied van pensioenuitvoering en vermogensbeheer van de aan ons verbonden pensioenfondsen. APG blijft overigens via een samenwerkingsovereenkomst met a.s.r. verbonden met Loyalis. We willen iedereen bij Loyalis danken voor de inzet. Zij hebben met hun expertise en inzet Loyalis gemaakt wat het nu is: een sterk en mooi verzekeringsbedrijf met unieke producten. Wij wensen onze mensen veel succes in de toekomst, waarbij we uitzien naar de voorzetting van onze samenwerking”.

 

Peter van Wageningen, bestuursvoorzitter Loyalis: “Ik ben blij met het nieuwe perspectief voor Loyalis. Ik wil onze mensen bedanken voor hun inzet in de afgelopen periode. Dankzij hun enthousiasme en betrokkenheid is Loyalis uitgegroeid tot een sterk en solide bedrijf. Met onze nieuwe aandeelhouder kunnen we verder werken aan het doorontwikkelen van onze producten, diensten en klantbediening. Met het afronden van het verkooptraject kunnen we ons vol richten op het werken met onze klanten en het uitbouwen van onze marktpositie.”

 

De uiteindelijke afronding van de overname is nog onder voorbehoud van goedkeuring van de officiële instanties. Verder wordt de ondernemingsraad van APG in de gelegenheid gesteld te adviseren over de transactie. Vanzelfsprekend is de medezeggenschap volledig geïnformeerd en nauw bij het proces betrokken en zal het adviestraject op korte termijn worden ingezet.

Volgende publicatie:
APG verkoopt Inovita aan Keylane

APG verkoopt Inovita aan Keylane

Gepubliceerd op: 5 september 2018

APG verkoopt vandaag dochteronderneming Inovita (inclusief onderdeel Inotime) aan Keylane. De activiteiten van softwareleverancier Inovita passen niet langer bij de strategie van APG. Er zijn verder meerjarige afspraken gemaakt vanuit APG voor een samenwerking rond het systeem Lifetime.

Doordat APG zich meer gaat focussen op zijn primaire diensten als pensioenuitvoering en vermogensbeheer, is er op termijn geen logische toekomst meer voor Inovita bij APG. Keylane is een partij met een duidelijke visie en groeistrategie voor Inovita. Voor de pensioenklanten van Inovita ontstaat een grotere innovatieve en draagkrachtige software leverancier. APG blijft gewoon klant van Inovita.

 

Over Keylane
Keylane is een Europese leverancier van moderne, klantgerichte software voor de verzekerings- en pensioensector. Dankzij diepgaande IT-kennis en jarenlange expertise in de sector, helpen zij klanten bij het verbeteren van hun bedrijfsvoering en de inzet van technologie. Keylane levert diensten aan meer dan honderd verzekeringsmaatschappijen en pensioeninstellingen. Het hoofdkantoor van Keylane is gevestigd in Utrecht. Lees meer op Keylane.com

Volgende publicatie:
Pijpleidingen teerzand: kritisch aandeelhouderschap effectiever

Pijpleidingen teerzand: kritisch aandeelhouderschap effectiever

Gepubliceerd op: 31 juli 2018

Greenpeace vraagt pensioenfondsen en bedrijven om beleggingen te verkopen in bedrijven die pijpleidingen aanleggen voor het transport van teerzand. Zo ook aan pensioenfonds ABP en uitvoerder APG.

 

Wij geven echter de voorkeur aan een dialoog met deze bedrijven in plaats van ons belang te verkopen en daarmee weg te lopen voor lastige issues. Juist doordat we een kritische aandeelhouder zijn, oefenen we invloed uit op deze bedrijven als het gaat om duurzaamheidsthema’s als onder meer mensenrechten, klimaatverandering en arbeidsveiligheid. Net zoals bij al onze beleggingen maken we ook bij deze investering een afweging op rendement, risico, kosten en duurzaamheid. Wij geloven dat de samenleving en onze deelnemers het beste gediend zijn met kritische aandeelhouders zoals APG/ABP. De inbreng van organisaties als Greenpeace waarderen wij en gebruiken wij ook in onze dialoog met bedrijven waarin we investeren.

In gesprek met Greenpeace
We hebben op 11 juli een brief aan Greenpeace gestuurd. Op 19 juli hebben we met vertegenwoordigers van ABP en APG een gesprek met Greenpeace gevoerd. Na de zomervakantie zal dat een vervolg krijgen door een gesprek met de beide CEO’s van APB en APG.

 

ABP en APG willen bijdragen aan een duurzamere wereld door de pensioenpremies van onze deelnemers te beleggen via maatschappelijk verantwoord ondernemen en duurzame investeringen. Aangezien duurzaamheid voor ons beiden geen vrijblijvend thema is, heeft ABP een aantal specifieke doelstellingen geïmplementeerd voor het duurzame en verantwoorde investeringsbeleid van ABP dat tegen 2020 moet worden gerealiseerd en uitgevoerd door APG.

Volgende publicatie:
Premier Rutte bezoekt E Fund en APG in China

Premier Rutte bezoekt E Fund en APG in China

Gepubliceerd op: 11 april 2018

Een brede Nederlandse overheidsdelegatie, waaronder premier Rutte, bezoekt deze week China voor een handelsmissie. Het partnerschap van APG en E fund is onderdeel van hun programma. E Fund is één van de grootste beleggers van China. APG en E Fund wisselen kennis uit op het gebied van vermogensbeheer, ICT en pensioenadministratie.

 

Premier Rutte bracht een bezoek van een uur aan het E Fund-kantoor in Guangzhou, waarbij hij zijn waardering uitsprak voor het partnerschap en de voordelen ervan voor beide bedrijven en landen.

 

In aanwezigheid van Minister Bruins vond ook de ondertekening plaats van een intentieverklaring tussen APG, E fund, Erasmus Universiteit en de Universiteit van Peking om te beginnen aan het eerste onderzoeksproject van de Financial Future Planning Academy.

Volgende publicatie:
APG verwelkomt rapport EU-expert-groep over duurzame financiering

APG verwelkomt rapport EU-expert-groep over duurzame financiering

Gepubliceerd op: 31 januari 2018

Eind 2016 gaf de Europese Commissie opdracht aan een High Level Expert Group (HLEG) om te werken aan een duurzamer financieel systeem en om een brede blauwdruk voor hervormingen in de hele investeringsketen te ontwikkelen, waarop een duurzame financieringsstrategie voor de EU kan worden gebouwd. Deze groep, waarvan Claudia Kruse, Managing Director Responsible Investment & Governance bij APG, lid was, heeft vandaag haar eindverslag gepubliceerd.

 

Een van de belangrijkste aanbevelingen is het creëren van een EU-duurzame taxonomie, een classificatiesysteem om te bepalen welke activa bijdragen aan het klimaatakkoord van Parijs en de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling. Dit is in lijn met wat APG en zijn klanten willen bereiken en met de Taxonomy on Sustainable Development Investments (SDI's), die wordt ondersteund door andere asset-eigenaren, zal een van de bestaande kaders zijn om op voort te bouwen.

 

Andere aanbevelingen van de EU Expert Group zijn:

  • Het verduidelijken ‘investor duties’ zodat er meer aandacht komt voor lange termijn en duurzaamheids voorkeuren
  • Het verbeteren van openbaarmaking regels om duurzaamheid risico's volledig transparant te maken, te beginnen met klimaatverandering
  • Sleutelelementen van een retail-strategie voor duurzame Financiën: beleggingsadvies, milieulabels en SRI minimumnormen
  • Het ontwikkelen en implementeren van officiële Europese duurzaamheidsstandaarden en etiketten, beginnend met groene obligaties
  • Het oprichten van ‘Sustainable Infrastructure Europe’
  • Bestuur en leiderschap
  • Het opnemen van duurzaamheid in het toezichthoudende mandaat van de ETA's en uitbreiden van de horizon van het toezicht op de risico 's

Claudia Kruse Managing Director Responsible Investment & Governance bij APG:
"We verwelkomen de ambitie van de Commissie om aan een meer duurzaam financieel systeem te bouwen en zijn blij dat we een bijdrage leverden als onderdeel van de ‘EU High Level Expert Group on Sustainable Finance’. We geloven dat deze aanbevelingen kunnen bijdragen aan een verschuiving van meer kapitaal naar duurzame oplossingen en de integratie van duurzaamheid in beleggingsbeslissingen. APG en haar klanten worden gezien als toonaangevend op het gebied van verantwoord beleggen en wij zijn van mening dat een duurzaam financieel stelsel in het beste belang van deelnemers is."

 

Volgende publicatie:
Chinese E Fund en APG richten Financial Future Planning Academy op

Chinese E Fund en APG richten Financial Future Planning Academy op

Gepubliceerd op: 21 maart 2017

Na de ondertekening van de intentieverklaring afgelopen juni, richten E Fund, de op twee na grootste vermogensbeheerder van China, en APG, een van de grootste pensioenuitvoerders van Europa, nu samen de “Financial Future Planning Academy” op.

 

De Academie zal samenwerken met topuniversiteiten in beide markten en zal zich richten op financiële beleggingen, technologie, beleid en regelgeving. Daarnaast zal de Academie zich bezighouden met onderzoek naar betere beleggingsproducten en adviezen voor beleidsuitvoering.

 

'Denktank' voor thought leadership

Sau Kwan, voorzitter van E Fund, zei: "We zijn erg enthousiast om de Academie samen met APG op te richten. Ik denk dat de Academie de 'denktank' zal zijn om thought leadership en oplossingen te bieden voor beide markten, en ons te helpen betere beslissers te zijn, die voortdurend dienen voor onze klanten en de gemeenschap." De samenwerking tussen E Fund en APG is afgelopen juni van start gegaan en bestrijkt een breed spectrum van pensioenadministratie, vermogensbeheer en ICT-domeinen. In de afgelopen 10 maanden zijn er veel successen geboekt, waaronder een gezamenlijk investeringsplatform voor de Chinese markt en een technologiepartnerschap. Over de oprichting van de Academie verklaarde Gerard van Olphen, CEO van APG: "We zijn blij dat we de Academie mede kunnen oprichten. Het is een belangrijke stap in onze samenwerking met het E Fund. De KNAW zal professionele inzichten en consultancy produceren om ons te ondersteunen in onderzoek en investeringen, waarbij investeerders en particulieren worden begeleid bij betere pensioenplannen."

 

Over E Fund

E Fund is opgericht op 17 april 2001 en uitgegroeid tot een toonaangevende vermogensbeheerder die vermogensbeheerdiensten in China biedt met beleggingsfondsen, pensioenfondsen en gescheiden rekening bedrijf biedt. Vanaf eind 2016 bedroeg het totale Assets under managemt meer dan RMB 1 biljoen, en staat daarmee in de top 3 fondsbeheerders in China. Het bedrijf leidt de 1e plaats door AUM zonder geldmarktfondsen. E Fund's hoofdkantoor is in Guangzhou, China. Verder zijn er kantoren in Beijing, Shanghai, Hong Kong, New York en andere grote steden in China.

Volgende publicatie:
Beleggen in de VN-doelen, mét rendement

Beleggen in de VN-doelen, mét rendement

Gepubliceerd op: 6 september 2016

De Verenigde Naties hebben vorig jaar de “Sustainable Development Goals” (SDG’s) voor 2030 vastgelegd. Een set van zeer ambitieuze en duurzame doelen, onder meer op het gebied van klimaat, gezondheidszorg en onderwijs. In de komende 15 jaar zullen alle zeilen bijgezet moeten worden om deze doelen te realiseren. Grote, institutionele beleggers willen en kunnen hieraan bijdragen.

 

Fors opvoeren van duurzame beleggingen

APG en PGGM willen in de transitie naar een meer duurzame wereld een leidende rol spelen. Samen beleggen wij voor onder meer de pensioenfondsen ABP en PFZW zo’n 600 miljard euro aan vermogen. Wij kunnen geen concessies doen aan de te behalen financiële resultaten voor deelnemers. Tegelijkertijd vinden we het van groot belang om met onze beleggingen bij te dragen aan het realiseren van de SDG’s.

In opdracht van ABP en PFZW zijn wij onze duurzame beleggingen fors aan het opvoeren. We verwachten namelijk dat deze beleggingen behalve een positieve maatschappelijke bijdrage minimaal een marktconform rendement opleveren.

 

Expliciet uitspreken over de specifieke, maatschappelijke doelen

Nieuw is dat de grote Nederlandse pensioenfondsen zich expliciet uitspreken over de specifieke, maatschappelijke doelen waaraan zij willen bijdragen; wat ze wél willen voor hun deelnemers, niet alleen wat ze niet willen. Bijvoorbeeld door VN-doelen op het gebied van onderwijs of gezondheidszorg te ondersteunen. Zonder dat dit ten koste gaat van het financiële resultaat.

Wij noemen deze beleggingen vanaf nu Sustainable Development Investments (SDI’s). Behalve dat deze investeringen moeten voldoen aan de reguliere rendementseisen moeten ze een substantiële en meetbare bijdrage leveren aan een of meer SDG’s.

Als institutionele beleggers een deel van hun belegd vermogen verschuiven naar ondernemingen met een grotere bijdrage aan de SDG’s, dan is dat een belangrijk signaal naar betreffende ondernemingen, hun sectorgenoten en de gehele markt. Daarnaast benadrukken wij richting onze beleggingen het belang van meetbare resultaten van hun bijdrage. Dat biedt ondernemingen de gelegenheid zich te profileren met de oplossingen die zij bieden met hun producten en diensten voor een meer duurzame wereld. Uiteraard is hier voor bedrijven en beleggers nog volop werk in uitvoering. Maar het is ook een bron van innovatie en motivatie. Een manier om klanten te binden en behouden.

 

Belang van een gedeelde definitie voor Sustainable Development Investments

APG en PGGM werken nauw samen aan deze nieuwe aanpak. Ook vermogensbeheerders MN, ACTIAM en Kempen hebben hier in het afgelopen jaar intensief aan meegewerkt. De grote Zweedse pensioenfondsen zijn eveneens aan boord. Andere institutionele beleggers worden uitgenodigd om zich hierbij aan te sluiten. Deze week vindt de grote Principles for Responsible Investment (PRI) conferentie in Singapore plaats. Daar zijn alle toonaangevende institutionele beleggers aanwezig. We zullen daar het belang van een gedeelde definitie voor Sustainable Development Investments onder de aandacht brengen. Zodat niet alleen wij maar ook andere grote institutionele beleggers stappen zetten. Samen kunnen we zorgen voor een wereld waarin het prettig leven en pensioneren is.

Volgende publicatie:
Drijvende kracht achter GRESB

Drijvende kracht achter GRESB

Gepubliceerd op: 28 juni 2016

Internationaal gezien zijn we een vastgoedbelegger van formaat. We zijn ervan overtuigd dat betere duurzaamheidprestaties van vastgoedbeleggingen u op termijn een beter resultaat opleveren.

 

Ongeveer 10 procent van het pensioenvermogen dat wij beheren, beleggen we in de categorie vastgoed. Doorgaans houden we een belang aan van 5 procent tot bijna 40 procent in vastgoedfondsen of -ondernemingen. Als een van de drijvende krachten achter de Global Real Estate Sustainability Benchmark (GRESB) verwachten wij van alle vastgoedfondsen consequente normen voor duurzaamheidsverslaggeving. Met ondernemingen en vastgoedfondsen voeren we namens u een actieve dialoog. Alle nieuwe beleggingen beoordelen we streng op ESG-criteria (Environmental, Social, Governance).

 

Outperformance binnen de benchmark

De vastgoedsector is alleen al in Europa verantwoordelijk voor ongeveer 40 procent van de emissies en draagt daarmee bij aan klimaatverandering. Wij zijn ervan overtuigd dat betere duurzaamheidprestaties van haar vastgoedbeleggingen op termijn leiden tot een verbetering van het risico-rendementsprofiel van onze vastgoedbeleggingen. GRESB geldt als norm voor het beoordelen en benchmarken van vastgoedportefeuilles over de hele wereld. Vastgoedportefeuilles van pensioenfondsen die klant zijn van APG Asset Management presteren beter dan de GRESB-benchmark. Dit is mede te danken aan de strategie van actieve betrokkenheid bij en gesprekken met de ondernemingen en fondsen waarin wordt belegd. Het doel hiervan is hun duurzaamheidprestaties te verbeteren.

 

Focus op consistentie

In verschillende brancheorganisaties zoals INREV en EPRA (de Europese brancheorganisatie voor beleggers in respectievelijk niet-beursgenoteerde en beursgenoteerde vastgoedfondsen) zijn wij actief. Daarbij is ons doel om deze organisaties ertoe te bewegen consequente normen voor duurzaamheidprestaties te ontwikkelen. Bovendien nam APG Asset Management als enige belegger deel aan de aanvullende richtlijnen voor de bouw- en vastgoedsector (GRI CRESS) van het Global Reporting Initiative (GRI). Daarnaast is gezorgd voor harmonisatie van de meetgegevens van GRI CRESS, GRESB en de duurzaamheidrichtlijnen van INREV en EPRA.

 

Actieve dialoog en actief aandeelhouderschap

Als aandeelhouder stellen wij ons namens u actief op tegenover ondernemingen en maken wij gebruik van het recht om corporate governance-kwesties aan de orde te stellen. Wij hebben een duidelijke opvatting over wat wel en niet acceptabel is. Naast een vastgoedspecialist binnen het ESG-team voor Europa en de Verenigde Staten beschikken we ook over een specialist voor duurzaamheid & goed ondernemingsbestuur in Azië.

 

Alleen beleggingen in het eerste of tweede kwartiel

Zowel voorafgaand aan als tijdens de periode van beleggen zorgen wij ervoor dat de risico's omtrent milieu, maatschappij en goed ondernemingsbestuur voor u bekend zijn. Een onderdeel van het due diligence proces is dat externe vastgoedmanagers en vastgoedondernemingen verplicht zijn de online survey van GRESB in te vullen. Als een nieuwe strategische vastgoedbelegging in de GRESB-database qua prestaties (nog) niet in het eerste of tweede kwartiel zit, dan moet het management zich committeren om zich te verbeteren en deze positie te bereiken. Voldoet de betreffende investering hier onvoldoende aan, dan nemen we passende maatregelen. Denk aan verkoop van beursgenoteerde vastgoedposities of geen nieuwe investeringen meer doen met een private vastgoedmanager die in gebreke blijft.

 

Het hierboven beschreven beleid passen we toe op de strategische vastgoedportefeuille. Dit betreft ongeveer driekwart van de gehele vastgoedportefeuille. Voor de tactische vastgoedportefeuille is dit beleid ongeschikt aangezien de korte termijn horizon van deze portefeuille onvoldoende ruimte biedt voor een actieve dialoog met het management van deze ondernemingen. Kortom: duurzaamheid en goed ondernemingsbestuur maken integraal deel uit van ons beleggingsproces.

Volgende publicatie:
Beleggen met behulp van Big Data

Beleggen met behulp van Big Data

Gepubliceerd op: 28 februari 2016

Grote beleggers maken in toenemende mate gebruik van big data, waarbij grote hoeveelheden data worden geanalyseerd om er trends uit te destilleren.

 

Als Valentijn van Nieuwenhuijzen op de eerste handelsdag van dit jaar zijn laptop openklapt, ziet hij meteen dat er iets bijzonders aan de hand is. De cijfers van MarketPsych, het systeem waarmee NN Investment Partners het sentiment in de markt meet, komen binnen. Artikelen over innovatie scoren hoger dan gemiddeld in de digitale media, maar belangrijker: woorden die geassocieerd worden met stress en ‘gloom’ (somberheid) beheersen het digitale domein, net zoals de term ‘conflict’. 

 

Het hoofd strategie van de Nederlandse vermogensbeheerder met €187 mrd onder beheer besluit op de rem te trappen: hij schroeft de beleggingen in aandelen terug en houdt meer cash aan. Die week schieten beleggers inderdaad in de stress: wereldwijd gaan aandelenbeurzen fors omlaag en de Amsterdamse AEX-index beleeft de slechtste eerste week van het jaar ooit. 

 

Trends destilleren

Grote beleggers maken in toenemende mate gebruik van big data, waarbij grote hoeveelheden data worden geanalyseerd om er trends uit te destilleren. 'Eigenlijk proberen we menselijk gedrag te voorspellen', zegt Richard Mathieson, directeur van het Scientific Active Equity team van BlackRock.

 

De grootste vermogensbeheerder ter wereld ($4600 mrd, omgerekend zo'n €4200 mrd) houdt zich al sinds 2008 bezig met deze beleggingsmethode en heeft in San Francisco, het mekka van de tech-industrie, een team van 25 data-analisten aan het werk gezet. BlackRock maakt net als NN gebruik van taalanalyse om het sentiment te meten. Met speciale software worden nieuwssites, sociale media en andere relevante bronnen gescand op woorden die verband houden met een positief of negatief sentiment. Dat kan over een bedrijf of over een sector gaan, maar ook over een politieke gebeurtenis die de financiële markten in beweging kan zetten. Bijvoorbeeld het debat over een brexit, een vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Daar wordt 23 juni een referendum over gehouden.

 

Informatiewaarde

'Op dit moment wijzen de opiniepeilingen in het Verenigd Koninkrijk op een nek-aan-nekrace tussen voor- en tegenstanders', zegt Mathieson. 'Maar uit onze analyse van berichten op Twitter blijkt dat een overweldigde meerderheid wil dat het Verenigd Koninkrijk in de EU blijft.' Mathieson heeft nog geen posities ingenomen op deze informatie. 'Daarvoor is de markt te volatiel en we baseren ons niet op één analyse.'

 

'Het is een extra bron, niet dé bron', benadrukt ook Van Nieuwenhuijzen van NN. Hoe de data over digitale media meewegen in een besluit, daar heeft het hoofd strategie geen harde cijfers over. ‘Want je weet nooit wat je had besloten in het scenario als je die kennis niet had gehad. Maar het voegt 10% tot 20% aan informatiewaarde toe. Informatie die slechts input is voor de eindbeslissing.’

 

Kennis opbouwen

NN Investment Partners gebruikt het systeem nu zo'n twee jaar. Voor het veel grotere APG (€405 mrd onder beheer) begon het experiment met big data in 2011. 'Binnen vijf tot tien jaar is beleggen met behulp van big data gemeengoed', zegt Ronald van Dijk, Managing Director bij APG. 'We moeten de kennis over deze manier van beleggen nu opbouwen.'

 

APG heeft geen speciaal team voor big data, maar de vermogensbeheerder die het grootste pensioenfonds van Nederland (ambtenarenfonds ABP) als voornaamste klant heeft, maakt wel tijd vrij bij de medewerkers voor deze trend. Die zitten dan vooral bij het team dat zich al bezighield met beleggen met computermodellen, gebaseerd op 'ouderwetse' data zoals macrocijfers en analistenrapporten. Dit onderdeel van APG belegt €60 mrd. 

 

Van Dijk stelt dat het computermodel dat hij gebruikt om beleggingsrisico's in kaart te brengen 5% nauwkeuriger is geworden door het gebruik van big data. Volgens hem staat de beleggingswereld nog maar aan het begin van de big-data-revolutie. 'Veel beleggers kijken naar macrocijfers over bijvoorbeeld de inflatie en de groei van het bruto binnenlands product (bbp) in het vorige kwartaal. Maar dat is achteruitkijken. Door de gegevens over bijvoorbeeld aankopen op internet te analyseren kun je erachter komen wat er nu gebeurt, hoe het sentiment nu is.'

 

Lees het volledige artikel op fd.nl (account vereist)

Volgende publicatie:
Meer bescherming voor minderheidsaandeelhouders

Meer bescherming voor minderheidsaandeelhouders

Gepubliceerd op: 24 februari 2016

Bij een overname van een Nederlands beursfonds, trekken minderheidsaandeelhouders steeds vaker aan het kortste eind. Zelfs als de overnemende partij niet genoeg aandelen heeft om een uitkoopprocedure te starten, worden de zittenblijvers relatief makkelijk buitenspel gezet.

 

Grens optrekken

In een gesprek met FD geven beleggers APG en Kempen Oranje Participaties en beleggerskoepel Eumedion aan dat daar nu echt een einde aan komen. Minderheidsaandeelhouders verdienen volgens hen betere bescherming. Zij willen dat de grens om een overnamebod gestand te mogen doen wordt opgetrokken. Volgens de wet ligt die bij 50% plus een aandeel. 'Maar 80% van het aandelenkapitaal zou een betere drempel zijn', zegt Rients Abma, directeur van Eumedion.

 

Stokje steken voor het 'wegpesten van aandeelhouders'

Eumedion, APG en Kempen willen  een extra bescherming. Minderheidsaandeelhouders zouden na gestanddoening van een overnamebod een eigen commissaris moeten kunnen benoemen. Die moet een vetorecht krijgen, om maatregelen te kunnen blokkeren die tegen het belang van de minderheidsaandeelhouders ingaan.

 

'Zo'n commissaris moet niet alleen voor de minderheidsaandeelhouders opkomen, maar de belangen van alle stakeholders dienen', aldus Herman Kleeven, hoofd Europese deelnemingen bij pensioenbelegger APG. Maar hij moet wel een stokje steken voor het 'wegpesten van aandeelhouders'.

 

Meer contact dan alleen over kapitaal

Momenteel mag een onderneming zelf commissarissen aanwijzen om die rol te vervullen. In naam zijn die onafhankelijk van de nieuwe grootaandeelhouder, maar de praktijk blijkt weerbarstig. Het schrikbeeld is daarbij de gang van zaken rond TenCate, waar 'onafhankelijk' commissaris Egbert ten Cate een financieel belang had bij het slagen van de overname.

Volgens Kleeven is dat typerend voor de kloof die er is tussen commissarissen en aandeelhouders. 'Wij willen daarom dat commissarissen veel meer zelf de dialoog met aandeelhouders zoeken. De vennootschap moet ons niet alleen weten te vinden als er kapitaal nodig is.'

 

Lees het gehele artikel op fd.nl (account vereist)

 

Zie ook: