Financiële markten

Financiële markten

Trump. China. Brexit. Corona. Tal van ontwikkelingen hebben invloed op de financiële markten – en onze pensioenen. Maar hoe groot is die impact eigenlijk? Wat merken we concreet van financiële voorspoed of tegenslagen? En wat betekenen kortetermijnontwikkelingen voor de lange termijn? Alles over financiële markten vind je hier.

Thema
Lange termijn beleggen
Collectie inhoud
16 Publicaties

Chief economist Thijs Knaap bij BNR over Shell, dividenden en China-politiek Biden

Gepubliceerd op: 25 februari 2021

“Er is niet één template voor alle energiebedrijven om te volgen. Dogmatisch sturen op ‘meer hernieuwbare energie tegen elke prijs’ is niet de oplossing.” Dat zegt APG’s Thijs Knaap in het programma Zakendoen op BNR Nieuwsradio in reactie op het nieuws dat Shell zijn doelstellingen op het gebied van klimaat vorig jaar niet gehaald heeft. “We blijven met Shell in gesprek over de energietransitie en klimaatbeleid, en hoe Shell concreet invulling geeft van het behalen van klimaatneutraliteit. En we blijven Shell nauwgezet en kritisch volgen op het pad van energietransitie.”

 

Knaap, chief economist bij APG, schuift geregeld aan bij het beleggerspanel van Zakendoen. In de uitzending van vandaag bespreekt hij ook de wens van China dat president Biden de handelstarieven schrapt. “Bij beleid zit er soms een gat tussen idee en uitvoering. Trump’s idee om China als een tegenstander te zien was ergens wel verstandig, maar de uitvoering was chaotisch en leverde weinig op. Biden heeft grotendeels hetzelfde idee, maar een andere uitvoering,” vertelt hij in gesprek met presentator Thomas van Zijl en panellid Martine Hafkamp.

Ook de lagere dividenden komen aan de orde. Knaap: “Geen enkel probleem. Dat het een slecht jaar was en dat er weinig winst gemaakt wordt, is geen verrassing. Veel belangrijker: het jaar overleven en dan weer gewoon doorgaan met dividenden betalen.”

 

Luister hier de hele uitzending

Volgende publicatie:
APG breidt investeringen in hoogwaardige studentenaccomodaties uit

APG breidt investeringen in hoogwaardige studenten- accomodaties uit

Gepubliceerd op: 22 februari 2021

Na een succesvolle start in Australië heeft APG namens zijn pensioenfondsklanten de investering in studentenaccomodaties van Scape verder uitgebreid. Scape en APG hebben hiertoe voor het Verenigd Koninkrijk een joint venture van 500 miljoen Britse pond (€ 580 miljoen) opgericht.

 

Scape ontwikkelt en beheert studentenaccomodaties met een hoge standaard in stadscentra. De bewoners beschikken over hoogwaardige faciliteiten als fitnessruimtes, studieruimtes, stijlvol meubilair, draadloze muzieksystemen, wekelijkse schoonmaak, levensmiddelenbezorging, et cetera. Met deze accomodaties speelt Scape in op een gunstige vraag op de lange termijn door een toenemende internationale studentenmobiliteit en groeiende binnenlandse vraag.

 

Voor APG en ABP biedt deze stap op de Britse markt zeer aantrekkelijke investeringsmogelijkheden met een stabiel rendement op lange termijn.

Volgende publicatie:
Het huwelijk tussen vrije markt en democratie

Het huwelijk tussen vrije markt en democratie

Gepubliceerd op: 18 februari 2021

In een tijd van toenemende wereldwijde protesten en met de Nederlandse verkiezingen in aantocht, kijk ik graag eens naar het ‘huwelijk’ tussen de vrije markt en de democratische rechtstaat.

 

De economen Acemoglu en Robinson hebben het in hun boek Why Nations Fail over economische en politieke instituties. Die kunnen inclusief zijn – iedereen mag meedoen – of uitbuitend. In dat laatste geval trekt een elite de rest leeg wat betreft welvaart of zeggenschap. Een van hun gedachten is dat economische vrijheid en politieke vrijheid elkaar versterken. Mijn vraag: is het nog een beetje een gelukkig huwelijk?

 

Waarom zouden politieke en economische vrijheid eigenlijk gelijk opgaan? Een deel van het verhaal is (on)gelijkheid. In een erg ongelijke samenleving moeten machthebbers zwaardere middelen inzetten om hun bezit te verdedigen. Economische vrijheid is bedreigend, want dat betekent meer concurrentie. En politieke vrijheid leidt voor je het weet tot herverdeling. Als een land zich (desondanks) ontwikkelt, ontstaat een middenklasse die inspraak wil en rechten probeert af te dwingen. Als dat lukt, is dat ook goed voor de economie. Ondernemers hoeven in een democratische rechtstaat namelijk minder bang te zijn dat iemand anders de vruchten van hún investering gaat plukken.

 

En zo hadden we tot aan het einde van de koude oorlog een overzichtelijke wereld. Of je woonde in een democratisch land met een vrije markt – meteen ook een rijk land – of je werd beknot in zowel je economische als politieke mogelijkheden en dan was je arm.

 

De grote afwijking in dit lekker overzichtelijke plaatje is China. Zoals bekend is de economische opmars ongekend. Maar politieke vrijheid is niet bepaald onderdeel van de succesformule. In de zeventiende eeuw liet de Nederlandse republiek het succes zien - tot afschuw van omliggende monarchieën - van de combinatie van economische en politieke vrijheden. De Chinezen tonen de wereld op hun beurt dat onvrijheid rijkdom niet in de weg hoeft te zitten. Toch een voorbeeld waarvan je hoopt dat het niet te veel navolging krijgt.

Er is nu eenmaal geen economische wet die bepaalt dat de meest objectieve berichtgeving het best verkoopt

Toch is het de vraag is of het succes blijft. Aan migratie van platteland naar de stad – een belangrijke groeimotor – zit een einde. Er is nog een reden om aan de houdbaarheid van het Chinese model te twijfelen. Acemoglu en Robinson stellen dat de combinatie van autoritair leiderschap en economische vrijheid helemaal niet stabiel is. Het kan dan twee kanten op. Toenemende welvaart kán tot toenemende inspraak leiden. Dan wordt je een vrije markt democratie. Maar je kunt ook afglijden naar onvrijheid op beide fronten.

 

Maar ook het stabiele huwelijk tussen democratie en vrije markt kan worden ondermijnd. Groeiende ongelijkheid kan maatschappelijke onvrede voeden. En de vrije markt kan veel nepnieuws genereren. Dat is een belangrijke factor geweest bij de bestorming van het Capitool op 6 januari. Er is nu eenmaal geen economische wet die bepaalt dat de meest objectieve berichtgeving het best verkoopt.

 

We kunnen er dus niet van uitgaan dat het automatisch goed komt als je eenmaal economische en politieke vrijheid hebt. Goed om te onthouden in verkiezingstijd. In verkiezingsprogramma’s – maar ook in de samenleving – zien we nu veel meer aandacht voor ongelijkheid. Dat helpt ook om de vrije markt en democratie bij elkaar te houden. Of ik hier voor straks een passend stemadvies bij heb? Jazeker. Ga stemmen!

 

 

Charles Kalshoven is senior strateeg bij APG

Volgende publicatie:
De voors en tegens van shortselling

De voors en tegens van shortselling

Gepubliceerd op: 8 februari 2021

Particuliere beleggers kwamen onlangs via het sociale netwerk Reddit in actie tegen shortselling: speculeren op koersdalingen. Het gebeurt al eeuwen, maar past het ook nog in deze tijd? Beleggingsexpert Patrick Bronger van APG maakt de balans op.

 

Een brug in zeventiende-eeuws Amsterdam: een clubje mannen (vrouwen mochten niet in aandelen handelen) heeft zich verzameld rond Isaac le Maire, een rijke koopman en medeoprichter van de Vereenigde Oostindische Compagnie, de eerste multinational ter wereld én het eerste bedrijf dat aandelen uitgeeft. Le Maire is na een ruzie uit de VOC gegooid en zint op wraak en een manier om zijn 22 (!) kinderen te voeden.

 

Shortselling avant la lettre

Op die brug verkoopt Le Maire de omstanders aandelen-VOC, waarbij de prijs via handjeklap wordt bepaald (de effectenbeurs ontstaat pas een paar jaar later). Het gaat om zogenoemde termijncontracten: Le Maire moet de aandelen op een later moment leveren tegen de overeengekomen prijs. Als de koers in de tussentijd daalt, maakt hij winst. Shortselling avant la lettre. Dat mag gewoon. Maar wat doet Le Maire: hij praat de koers omlaag door valse geruchten te verspreiden, bijvoorbeeld dat er een VOC-schip bij Kaap de Goede Hoop gezonken zou zijn. En dat mag níet. De koers van de VOC-aandelen begint inderdaad te dalen.

 

Reddit-rebellie

Fast forward naar de 21e eeuw. Particuliere beleggers kopen eind januari massaal aandelen van GameStop, een Amerikaanse winkelketen voor videospelletjes, aangemoedigd door internetforum Reddit. De beurskoers loopt razendsnel op, waardoor de shortsellers - die juist hadden ingezet op een koersdaling van het slechtlopende bedrijf - miljarden dollars verliezen. Daar was het de Reddit-aanhang precies om te doen: ze manipuleerden de aandelenmarkt om een vuist maken tegen het in hun ogen verwerpelijke grootkapitaal: hedgefondsen, die zich oneigenlijk zouden verrijken met hun gespeculeer op dalende koersen.  

Hebben de Reddit-rebellen gelijk, of heeft shortselling ook voordelen op de aandelenmarkt? Wat merkt de pensioendeelnemer daarvan? En: wat ís shortselling nu eigenlijk precies? We vroegen het Patrick Bronger, Expert Portfolio Manager Hedge Funds & Alternative Alpha bij APG Asset Management. Hieronder zijn uitleg.

 

Een lesje shortselling

Shortsellers doen eigenlijk precies wat Le Maire deed, maar dan in het groot. Ze speculeren erop dat de koers van aandelen (of obligaties, of grondstoffen, zoals goud en zilver) zal dalen. Waarom? “Omdat ze denken dat die aandelen te hoog gewaardeerd zijn op de beurs”, aldus Bronger. “Als het bedrijf in werkelijkheid minder goed presteert, zal de koers op een gegeven moment naar beneden gaan. Shortsellers nemen daar een voorschotje op.” Hedgefondsen doen ook aan shortselling om het risico af te dekken van beleggingen waarmee ze juist speculeren op een koersstijging (‘long gaan’). “Als die koerssprong uitblijft, verdienen ze in elk geval aan de short-aandelen.”

 

 

Hoe werkt het precies?

Shortsellers lenen effecten – bijvoorbeeld aandelen – tegen een vergoeding van brokers, pensioenfondsen of verzekeraars. “APG leent trouwens principieel géén aandelen of andere effecten uit”, benadrukt Bronger. De shortsellers verkopen de geleende aandelen tegen de dan geldende beurskoers direct door aan een andere belegger. Die kan die aandelen op zijn beurt ook weer uitlenen aan een andere shortseller. Zo kunnen dezelfde aandelen gebruikt worden voor het innemen van shortposities. Vergelijk het met e-tickets voor een popconcert: je kunt ze net zo vaak doorverkopen als je wilt. Alleen geven die e-tickets slechts één persoon toegang, bij shortselling kunnen de aandelen meerdere keren gebruikt worden door verschillende partijen.   

Op een afgesproken moment kopen de shortsellers de aandelen weer terug om ze aan de geleende partij te retourneren, legt Bronger uit: “Als de koers ondertussen is gedaald, betalen ze een lagere prijs en maken ze winst. Maar als de koers inmiddels is gestegen, moeten ze een hogere prijs betalen en lijden ze verlies.”

 

Is er een ‘noodknop’?

De winsten, maar ook de verliezen kunnen enorm oplopen, zoals het miljardenverlies van de hedgefondsen bij de GameStop-aandelen laat zien. Als de verliezen te groot worden, drukken hedgefondsen soms op een soort killswitch, een noodknop, vertelt Bronger: “Ze gaan dan snel veel aandelen kopen, in een poging om het verlies op hun shortposities te compenseren of zoveel mogelijk te beperken. Vaak is de tijdsdruk echter groot en slaan meerdere partijen tegelijkertijd aan het kopen, wat de aandelenprijs enorm opdrijft.” Dat wordt een short squeeze genoemd. In het geval van GameStop legden brokers – ook Nederlandse – de aandelenhandel stil om te hoge pieken te voorkomen.

 

Hebben de criticasters een punt?

De Reddit-actie is een weerspiegeling van de sociale ongelijkheid in de (Amerikaanse) samenleving en legt de onvrede en boosheid daarover bloot. Ook de coronacrisis speelt een rol: mensen hebben veel spaargeld en brengen veel tijd thuis door. Nu funshoppen niet meer kan, gaat een deel funbeleggen. Los daarvan, is een deel van de kritiek van de Redditters terecht, aldus Bronger. Daarbij is het volgens hem belangrijk om niet alle shortsellers over één kam te scheren en het kaf van het koren te scheiden.

Het kaf, dat zijn zeg maar de Isaac le Maire’s van deze tijd. “Ook in de 21e eeuw zijn er shortsellers die valse geruchten verspreiden en via sociale media gaat dat een stuk sneller dan op een brug of in koffiehuizen”, lacht Bronger. Al kunnen de bedrijven in kwestie die geruchten net zo snel proberen te ontzenuwen via Twitter, terwijl vroeger pas na zo’n anderhalf jaar bleek of een schip was vergaan of juist met rijke lading terugkeerde.

Sommige shortsellers slaan bovendien een agressieve toon aan naar het management van bedrijven die ze op het oog hebben. Een ander punt van kritiek is dat shortsellers verdienen aan bedrijven die het toch al zwaar hebben en die bedrijven ook nog eens sneller de afgrond induwen. Speculeren op een dalende koerskoers wordt dan een soort selffulfilling prophecy. Bovendien is de markt voor shortselling ondoorzichtig door het onderlinge lenen en doorverkopen van aandelen.

 

Zijn er ook argumenten vóór shortselling?

Ja, die zijn er zeker, stelt Bronger. Daarvoor moeten we kijken naar het koren: dat zijn de shortsellers die diepgaand onderzoek doen naar bedrijven. “Zo kunnen ze vroegtijdig verschillen signaleren tussen de beurswaardering en de werkelijke prestaties van het bedrijf, of zelfs fraude of andere misstanden op het spoor komen.”

Bronger noemt als voorbeeld het Amerikaanse energieconcern Enron, dat in 2001 omviel door een boekhoudschandaal: “Niemand had door dat topmensen van Enron zakelijke transacties met het eigen bedrijf deden, behalve een analist van de huisbankier. Enron eiste dat de bank de kritische analist zou ontslaan, waarna deze overstapte naar een shortseller en de affaire wereldkundig maakte.” Hetzelfde geldt voor Lehman Brothers: het faillissement van de zakenbank markeerde het begin van de kredietcrisis in 2008. Drie maanden eerder had een hedgefondsbeheerder al gewaarschuwd voor de zwakke financiële positie van de bank en onregelmatigheden in de boekhouding. Een recent voorbeeld is betaalbedrijf Wirecard, jarenlang het kroonjuweel van de Duitse techbedrijven. De Duitse toezichthouder kondigde een verbod af op shortselling bij Wirecard, tot de zogenaamde ‘geruchten’ over gesjoemel met cijfers waar bleken. Er kwam een enorm boekhoudschandaal aan het licht en het bedrijf ging failliet.

Shortsellers hebben dus wel degelijk een functie, stelt Bronger: ze kunnen ervoor zorgen dat de beurskoers een betere afspiegeling vormt van de werkelijke waarde van effecten én tijdig waarschuwen voor problemen bij beursgenoteerde bedrijven. “En dat is waardevolle informatie voor beleggers, zowel particulier als professioneel.”

 

Doet APG aan shortselling?

APG investeert een klein deel van het belegd vermogen in hedgefondsen, die dat soms via shortselling beleggen. “Als APG voor hedgefondsen kiest, doen we dat puur en alleen vanwege hun kennis en ervaring in gespecialiseerde beleggingen”, licht Bronger toe. Het gaat in totaal om zo’n 22 miljard euro. Dat lijkt veel geld, maar in verhouding tot het totale vermogen van 573 miljard euro is het nog geen 4%. Bronger: “Dat past in ons beleid om in verschillende categorieën te beleggen, om zo het risico zo goed mogelijk te spreiden. Bovendien doen we niet aan shortselling met het pensioengeld dat onze teams zelf beleggen. En APG leent uit principe dus ook geen aandelen uit aan shortsellers.”   

Voor de zekerheid is er na de publiciteit rond Reddit en GameStop een stress-test gedaan, maar APG bleek hierdoor niet of nauwelijks geraakt te worden in de beleggingsportefeuille. “We hebben ook opnieuw stilgestaan bij de ethische aspecten van shortselling”, vertelt Bronger. “APG is tenslotte een langetermijnbelegger, die zich verantwoord wil opstellen. Maar shortselling kan daar juist ook bij hélpen.”

De waardevolle expertise en informatie van hedgefondsen kan het rendement op de beleggingsportefeuille vergroten en de risico’s juist verkleinen, doordat slechte prestaties en problemen bij bedrijven tijdig aan het licht komen. Bovendien stellen shortsellers soms ook onwenselijk gedrag aan de kaak: hoe ondernemingen worden bestuurd, of hoe ze omgaan met hun mensen en het milieu. “Daar kan APG als grote belegger die bedrijven dan weer op aanspreken”, aldus Bronger.

APG wil wel verantwoord omgaan met shortselling. Dat betekent dat de pensioenbeleggers geen enorme shortposities opbouwen, maar - zoals gezegd - gespreid beleggen. Ook wordt er kritisch gekeken naar samenwerkingsverbanden: niet met activistische hedgefondsen met een kortetermijnfocus en niet met shortsellers die misleidende marktinformatie verspreiden. Dus niet met de Le Maire’s van deze wereld. “Onze eigen beleggingsteams houden ook de sociale media nauw in de gaten voor nieuwe Reddit-rally’s, om daar snel op in te spelen”, besluit Bronger.  

 

In 30 jaar 1,5 miljoen verloren

Hoe liep het eigenlijk af met Isaac le Maire? De VOC wist gedaan te krijgen dat de overheid een gedeeltelijk verbod op shortselling afkondigde, waarna de koers weer steeg. Le Maire en zijn kompanen zouden daardoor een bedrag hebben verloren met de huidige waarde van tien tot twintig miljoen dollar. Isaac stierf in 1624, rond de 65 jaar oud. Op zijn graf staat geschreven ‘dat hy in 30 jaren tyts (behoudens eer) overloren [verloren] heit over de 15 00000 guldens’, oftewel zo’n anderhalf miljoen.

 

De informatie over Isaac le Maire is gebaseerd op een interview op de Amerikaanse radiozender Planet Money met Lodewijk Petram, historicus, econoom en auteur van het boek De bakermat van de beurs.    

Volgende publicatie:
“We hebben die kapitaalmarkten niet voor niks”

“We hebben die kapitaalmarkten niet voor niks”

Gepubliceerd op: 3 februari 2021

‘De strijd tussen David en Goliath’ en ‘een aanval op Wall Street’. Wereldwijd stonden de ‘de bladen’ er vol mee: de actie die vanuit het online forum Reddit werd opgezet om massaal aandelen in het noodlijdende GameStop te kopen. En zo de waarde van het bedrijf te laten stijgen. Reden: hedgefondsen, die juist speculeerden op een koersdaling van de computerspellenretailer (het zogeheten shortsellen), een financiële dreun te geven. En dat lukte. De actie kostte de fondsen miljarden. Chief economist bij APG Thijs Knaap sprak erover in het BNR-programma Zakendoen.

 

“Er komen nu eigenlijk drie dingen bij elkaar,” vertelt Thijs, in gesprek met onder meer presentator Thomas van Zijl. “Grote groepen mensen hebben, ook door corona, geld én tijd. Transacties op de optiemarkt zijn enorm goedkoop. En er is een vorm van coördinatie mogelijk omdat mensen dit op een forum met elkaar kunnen afspreken.”

 

Of dit soort acties wenselijk is én of we ze vaker gaan zien, hoor je in dit geluidsfragment.

Volgende publicatie:
“Stilstaan bij je geldzaken: net zo vanzelfsprekend als je halfjaarlijkse tandartsbezoek”

“Stilstaan bij je geldzaken: net zo vanzelfsprekend als je halfjaarlijkse tandartsbezoek”

Gepubliceerd op: 28 januari 2021

Om betere financiële keuzes te kunnen maken, moeten mensen meer én eerder met hun geldzaken bezig zijn. Dat vinden Paulien van Gurp en Henk-Jan Boersma van Prikkl. APG nam vandaag een belang van 40 procent in het financieel coachings- en adviesplatform. Beide delen dezelfde missie: financieel inzicht weer bereikbaar maken. Klinkt mooi, maar abstract. Want hoe doe je dat precies?

 

Het is één van de doelen die APG zichzelf stelt: Nederlanders ‘financieel fitter’ maken. Ofwel: mensen helpen meer grip te krijgen op hun geldzaken, zodat ze weloverwogen keuzes kunnen maken. Om dat te bereiken, ontwikkelde APG al eerder diverse initiatieven en tools om de werkgevers en deelnemers van de bij APG aangesloten pensioenfondsen te ondersteunen. Het partnership met Prikkl is het meest recente wapenfeit in dat rijtje. Prikkl helpt bedrijven sinds 2017 hun medewerkers financieel ‘wendbaar’ te maken, met een combinatie van software en persoonlijk advies. Chris Veerkamp is vanuit APG als business owner betrokken bij de samenwerking: “We delen de overtuiging dat iedere Nederlander recht heeft op laagdrempelige en betaalbare financiële coaching. En we willen mensen activeren daar gebruik van te maken.”

 

Vanwaar die ‘activatiedrang’? Mensen zoeken toch wel advies als ze daar behoefte aan hebben?

Boersma: “Dat is het ‘m net: die drempel is voor veel mensen te hoog. Het is te duur, of te veel werk. Hierdoor zoeken ze uit zichzelf vaak te laat financiële hulp. Pas als de nood aan de man is. Dan zijn de mogelijkheden nog maar beperkt. Je praat pas met de bank als je daadwerkelijk een huis gaat kopen, je verdiept je pas in eerder stoppen met werken als je geen zin meer hebt om te werken en de AOW-leeftijd in zicht is. Terwijl mensen veel beter geholpen zouden zijn als ze daar op hun 40ste al eens over nadenken. Dan kun je er nog iets aan doen.”

 

Veerkamp: “En ‘iets doen’ betekent: keuzes maken. Met het nieuwe pensioenstelsel op komst worden die keuzes alleen maar belangrijker. De hoogte van pensioen wordt namelijk onzekerder en het is noodzakelijk dat mensen op tijd zicht hebben wat de impact van hun keuzes kan zijn. Een huis kopen, eerder stoppen met werken; wat betekent dat voor je financiën en inkomen nu en later?”

 

En Prikkl en APG gaan daarbij helpen?

Veerkamp: “Dat is natuurlijk het doel. Waar we naartoe willen is dat we er met onze dienstverlening voor pensioendeelnemers kunnen zijn op de momenten dat financiën een belangrijke rol spelen. De juiste informatie op het juiste moment. Dus snel een helpende hand op maat bieden, in plaats van een direct een volledig financieel plan. We willen mensen begeleiden bij financiële keuzes in hun leven of loopbaan, en bij voorkeur nog vóórdat die zich voordoen.”

 

Is het lastig om daarop te anticiperen?

Veerkamp: “Tuurlijk, en daar ligt ook wel de uitdaging. Aan de andere kant: vanuit APG weten we vanuit onze ervaring goed welke problemen zich kunnen voordoen, welke keuzes mensen gaan maken en welke impact dat kan hebben op hun pensioen. We hebben voor onze fondsen dagelijks veel contact met klanten. We horen dus wat er speelt bij mensen en werkgevers. Ook op financieel vlak. Daar zouden we meer uit kunnen halen om ze te faciliteren en te helpen.”

 

Boersma: “En veel gedrag is te voorspellen. Daar kun je op inspelen. Een mooi voorbeeld: starters op de woningmarkt. Die horen alleen maar hoe laag hun kansen zijn om een huis te kunnen kopen. Daarom duiken ze er misschien niet verder in. Als zo’n starter dan bij een werkgever begint en wij bij het opstellen van het contract al in gesprek gaan, kunnen we en passant een berekening maken van wat de maximale hypotheek zou zijn – en of iemand dus in aanmerking komt voor een huis. Daardoor kun je nadenken over een  mogelijkheid waar je normaal nog niet aan had gedacht.”

 

Van Gurp: “Dat is ook wel de kern van onze aanpak: we kijken eerst naar de financiële situatie van iemand en bepalen op basis daarvan welke oplossing of aanpak daarbij hoort.”

 

Richten jullie je alleen op werknemers en werkgevers?

Van Gurp: “Ja, in principe wel. De werkgever is een belangrijke en betrouwbare schakel om medewerkers te helpen met hun geldzaken of ze te stimuleren daarmee bezig te zijn. We richten ons in de basis niet op zzp’ers, hoewel we mensen die overwegen voor zichzelf te beginnen, daarin natuurlijk wel helpen. Wie weet focussen we ons in de toekomst ook op zelfstandigen.”

 

APG biedt ook andere diensten die zich richten op financiële fitheid, zoals Kandoor. Wat is de meerwaarde van Prikkl in dat rijtje?

Veerkamp: “Het aanbod waarmee we een ‘vertrouwde gids’ willen zijn voor werkgevers en werknemers, is nog behoorlijk applicatie- en platform gedreven. Dit zijn dus vrijwel uitsluitend digitale tools. Prikkl combineert adviessoftware met de persoonlijke aandacht van een financieel adviseur. Bovendien richt Prikkl zich op financiële coaching en advies in de volle breedte. Meer dan pensioen alleen. Daar kunnen we ook veel van leren. Want samenwerken met partijen buiten APG betekent ook dat je niet alles zelf hoeft te doen om een vertrouwde gids voor werkgevers en deelnemers te zijn. Belangrijk is wel dat de diensten elkaar versterken. Dan wordt één plus één meer dan twee.”

 

Wat zijn concreet de volgende stappen in de samenwerking?

Veerkamp: “We gaan eigenlijk twee kanten op: enerzijds gaan we onderzoeken hoe de dienst Prikkl, zoals die is, optimaal kunnen inzetten bij de werkgevers en werknemers van de aangesloten pensioenfondsen van APG. Daarnaast storten we ons de komende maanden op de ontwikkeling van twee nieuwe proposities. Dus nieuwe manieren waarop we de kennis en dienstverlening van Prikkl kunnen combineren met wat we bij APG doen.”

 

Wanneer zijn jullie tevreden?

Van Gurp: “Als we er echt voor kunnen zorgen dat we financieel inzicht bereikbaar maken voor een groot publiek. Als het ons op grote schaal lukt om éérder bij mensen te zijn. Dus voordat ze in financiële problemen komen of beperkt raken in hun keuzes. Als het om financiën gaat, wil ik voorkomen dat iemand denkt: had ik maar…”

 

Boersma: “Ik ben blij als mensen hulp bij geldzaken meer als een routine gaan beschouwen. Het hoeft echt niet per se leuk te zijn, maar het zou even vanzelfsprekend moeten zijn als een bezoek aan de tandarts. Gewoon, één à twee keer per jaar even ervoor gaan zitten. En daar helpen wij dan graag bij.”

Volgende publicatie:
“Ondernemend beleggen is the name of the game”

“Ondernemend beleggen is the name of the game”

Gepubliceerd op: 22 oktober 2020

Ronald Wuijster over beleggen in tijden van corona       

 

Hoe ga je als langetermijnbelegger om met de kortetermijnontwikkelingen binnen een snel veranderende wereld, als gevolg van Covid-19? Hoe laat je je niet te veel afleiden door de waan van de dag? Ondernemend beleggen in real assets is the name of the game, aldus APG’s Ronald Wuijster, lid raad van bestuur, verantwoordelijk voor Asset Management. Directe beleggingen dus, zonder tussenkomst van financiële markten. Wuijster sprak er over tijdens de World Pension Summit, die online plaatsvindt van 19-23 oktober.  

 

Een institutionele belegger als APG belegt voor de lange termijn. Logisch, want de financiële verplichtingen van een pensioenfonds lopen tot ver in de toekomst door. Dat heeft als voordeel dat je de tijd hebt om een belegging tot volle wasdom te laten komen, als het nodig is. Het rendement hoeft er niet van vandaag op morgen uitgehaald te worden. Dat wil echter niet zeggen dat je alle ontwikkelingen op de korte termijn zomaar kunt negeren. Zeker niet als het extreme ontwikkelingen zijn, zoals nu met Covid-19.

 

Flinke knauw
Of het nou om staatsobligaties, aandelen, onroerend goed of private equity gaat, de verwachte rendementen van nu zijn ten opzichte van 2012 allemaal met zo’n 2-3 procent gedaald. Wuijster: “Dat klinkt misschien als een bescheiden krimp, maar over een jarenlange periode betekent het een flinke knauw voor het belegd vermogen. Als je gaat kijken naar de oorzaken van die rendementsafname in de afgelopen jaren, komen ruwweg vier factoren naar voren. Een lage productiviteitsgroei bij bedrijven en toenemende schulden van overheden, bedrijven en huishoudens. Dat zijn de eerste twee. In de afgelopen vijf jaar hebben centrale banken bovendien – om de economie te stimuleren – een intensief monetair beleid gevoerd door in hoog tempo staatsschuld op te kopen. En de steeds intensiever geworden zoektocht naar beleggingen die wél nog wat rendement genereren, heeft de verwachte rendementen van andere assets óók onder druk gezet.”

Let wel, dit was de situatie tot maart 2020. Want de uitbraak van de corona-pandemie had nog eens een versnellend effect op alle vier genoemde trends. Met andere woorden, de verwachte beleggingsrendementen namen daardoor nóg verder af.

 

Mondmaskers en geneesmiddelen
Tegelijkertijd brengt Covid-19 een aantal trends met zich mee waarop je als institutionele belegger kunt inspelen, aldus Wuijster. “De neiging tot daadkracht en ingrijpen bij overheden is groter dan de angst om schulden te maken. Daardoor ontstaan mogelijkheden om samen met die overheden te investeren in projecten die gericht zijn op het verzachten van de crisis. Bovendien zijn face to face ontmoetingen in rap tempo afgenomen, wat een flinke impact heeft op de detailhandel, kantorenmarkt en reisgedrag. Dat biedt weer interessante mogelijkheden om in infrastructuur te investeren. Maar het vraagt ook om een heroriëntatie binnen de onroerendgoedportefeuille: sluit die optimaal aan op genoemde ontwikkelingen? Wat we ook zien, is dat zich een ontwikkeling voltrekt waarbij met name cruciale productie – mondmaskers, geneesmiddelen – weer ‘naar huis’ wordt gehaald. Die trend was overigens al vóór Covid-19 ingezet;  de lange value chains tussen bijvoorbeeld China en Europa worden als te kwetsbaar gezien. Zolang het loopt als gepland werkt het goed, maar er hoeft maar één dingetje in de keten mis te gaan, en de gevolgen zijn groot.”

 

Offshoring
Een andere trend die Ronald aanstipt, is de boost die het werken-op-afstand heeft gekregen door corona. Want als men eenmaal gewend is aan die manier van werken, hoe klein is de stap dan naar off-shoring? “Moet die juridisch analyse nog wel in Amsterdam plaatsvinden, of kan het ook in Delhi? Diensten worden in sneltreinvaart verhandelbaar, wat kan leiden tot een nieuwe globaliseringsgolf”, aldus Wuijster.

Het corona-tijdperk brengt dus zijn eigen investeringsmogelijkheden met zich mee, waarbij je als belegger ook nog serieus rekening moet houden met het gevaar van een dreigende financiële crisis.  

 

Deur blijft dicht
In een wereld waarin er op financiële markten niet echt meer veilige assets met voldoende verwacht rendement beschikbaar zijn, is ‘ondernemend beleggen’ voor een institutionele belegger the name of the game. Directe beleggingen dus, zonder tussenkomst van financiële markten. En juist daar komen de voordelen om de hoek kijken die een grote belegger als APG heeft. Wuijster: “Door de omvang van het belegd vermogen en kennis van lokale markten is er toegang tot dergelijke real assets, terwijl de deur dicht blijft voor partijen die die schaalgrootte niet hebben. Ook voor de monitoring van dit soort investeringen is die omvang nodig – dit proces is immers veel arbeids- en kennisintensiever dan wanneer je belegt via de beurs.”

 

Vinger in de pap
Dergelijke beleggingen in real assets bieden de gelegenheid om een flinke vinger in de spreekwoordelijke pap te hebben. “Die sterke governance rights zijn wat ons betreft echt essentieel voor de verdere ontwikkeling van onze real assets beleggingsportfolio. Daarnaast spelen partnerschappen een belangrijke rol, en kostenefficiëntie in het beleggingsproces. Bovendien moeten we in staat zijn om invloed uit te oefenen op de duurzaamheids- en governance-factoren die relevant zijn voor een specifieke belegging”, aldus Wuijster.   

Volgende publicatie:
Thijs Knaap bij BNR: “Beursgenoteerde bedrijven doen het beter dan verwacht”

“Beursgenoteerde bedrijven doen het beter dan verwacht”

Gepubliceerd op: 30 september 2020

Thijs Knaap, senior strateeg bij APG, sprak tijdens het Beleggerspanel van BNR van 29 september over de financieel-economische gevolgen van de tweede coronagolf. Het effect van de eerste golf op de beurs valt tot nu toe mee, stelde Thijs in de uitzending. De bedrijfswinsten zijn niet goed, maar beter dan verwacht. Maar hoeveel vet hebben bedrijven nog op de botten na de eerste schok? Wat zal het effect zijn als de overheid steeds selectiever wordt in zijn steunmaatregelen? Voor beleggers biedt deze periode aantrekkelijke koopjes, aldus Thijs. De recente hoteluitbreidingen van APG  zijn daarvan een mooi voorbeeld. Beluister hier de podcast.

Volgende publicatie:
Leidt corona dit keer wel tot een financiële crisis?

Leidt corona dit keer wel tot een financiele crisis?

Gepubliceerd op: 18 augustus 2020

Beleggingsspecialist Thijs Knaap over de economische impact van een tweede coronagolf

 

Nu zich steeds meer voortekenen aandienen van een tweede Coronabesmettingsgolf, is de hamvraag voor beleggers: Hoe hard wordt de klap voor de economie deze keer? En wat gaan we daarvan merken op de financiële markten? Thijs Knaap, Senior Strategist bij APG Asset Management, ontvouwt zijn visie: “Afgaand op de huidige koersen, lijken beleggers in de MSCI World Index er vanuit te gaan dat bedrijfswinsten binnen twee jaar weer terug zijn op het niveau van vóór de crash”.  

 

Als belegger ben je voortdurend bezig met de vraag in hoeverre informatie is verwerkt in de koers van een bepaalde beleggingscategorie of index. Gezien de economische impact die de Corona-pandemie wereldwijd heeft, is het dan ook niet zo vreemd dat de vraag wat de economische gevolgen zullen zijn van een tweede Coronagolf, Thijs Knaap behoorlijk bezighoudt.

 

In hoeverre zijn de economische gevolgen van een tweede golf al ingeprijsd op aandelenmarkten?

Knaap: “Iedereen heeft natuurlijk andere modellen en projecties, maar de consensus is wel zo’n beetje dat de bedrijven uit de MSCI World Index als gevolg van de eerste besmettingsgolf dit jaar zo’n dertig procent minder winst gaan maken. Maar goed, de prijs van een aandeel wordt ook bepaald door de winstverwachtingen van het betreffende bedrijf voor de jaren vanaf 2021. Op basis van al die verwachtingen samen, lijken beleggers in de MSCI World Index er vanuit te gaan dat bedrijfswinsten binnen twee jaar weer terug zijn op het niveau van vóór de crash in maart van dit jaar”.

 

Dat is best snel.

“Ja, maar vergeet niet dat er nog maar betrekkelijk weinig bedrijven failliet zijn gegaan, en er geen financiële crisis is. En dat heeft alles te maken met het monetair en fiscaal beleid van nationale overheden. Centrale banken stimuleren zich een slag in de rondte, waardoor er goedkoop geleend kan worden. Dat is het monetaire stuk. Daarnaast hebben we alle overheidsregelingen om bedrijven lonen te kunnen laten doorbetalen, zoals de NOW-regeling in Nederland. Dit fiscaal beleid heeft ook bijgedragen aan het overeind houden van veel bedrijven.”

 

Hoe houdbaar is dat beleid?

“Ja, dat is inderdaad de vraag. Als er een tweede besmettingsgolf komt, dalen verwachte winsten op korte termijn verder. Dat is niet fijn, maar twee jaar van dalende bedrijfswinsten is behapbaar. Belangrijker is de vraag of die tweede golf nu wel tot een financiële crisis of faillissementsgolf zal leiden. Dat zal afhangen van de reactie van overheden. Met het monetair beleid kunnen ze nog wel even op de huidige manier doorgaan, maar het fiscaal beleid is een ander verhaal. De aanstaande verkiezingen in de VS kunnen leiden tot een gespleten regering (Senaat en Huis van Afgevaardigden van verschillende politieke kleur, red.), waardoor een tweede ronde aan steunmaatregelen moeilijk kan blijken – en het eerste pakket kwám al lastig tot stand. In Europa is er met veel moeite een deal bereikt (over de EU-begroting t/m 2027 en een Coronafonds, red.), maar daar is het politiek kapitaal nu wel op. De schuldquotes (schulden als percentage van het Bruto binnenlands product, red.) stijgen al flink, wat de ruimte verkleint voor overheden om fiscaal beleid te voeren. En in opkomende landen is die ruimte sowieso al kleiner. Hoe dan ook, voor een tweede vergelijkbare besmettingsgolf die wél leidt tot een financiële crisis of faillissementsgolf, zijn de aandelen- en obligatiemarkten niet klaar”.   

 

Ze houden daar dus nu geen rekening mee? “Nee, de markten lijken er vanuit te gaan dat de tweede economische klap minder hard zal zijn dan de eerste. We weten nu veel meer over de verspreiding van Covid-19. Algehele lockdowns worden minder waarschijnlijk, er zal meer gedifferentieerd, met beperkte lockdowns gewerkt worden. De economische schade daarvan is kleiner, en bovendien is er een vaccin in ontwikkeling. Er zijn minder onzekerheden, waardoor de economische gevolgen bij een tweede golf kleiner zullen zijn.”

 

Kan het dan onverwacht nog tegenvallen?

“Ja, de winter komt er weer aan, waarin het virus zich veel sneller zou kunnen verspreiden omdat er meer binnen geleefd wordt dan in de zomer. En ook de langetermijneffecten van het virus op de gezondheid lijken niet mals, maar die kunnen we nu nog niet helemaal overzien”.

 

Luister ook naar Thijs Knaap hierover in de BNR Beleggerspanel uitzending van 18 augustus

Volgende publicatie:
APG op weg naar volledig eigendom van VIA Outlets

APG op weg naar volledig eigendom van VIA Outlets

Gepubliceerd op: 6 augustus 2020

Tevens deelname aandelenuitgifte Hammerson

 

APG wordt nagenoeg volledig eigenaar van VIA Outlets (onder meer Batavia Stad). Hierover is overeenstemming bereikt met de huidige eigenaar, de Britse beursgenoteerde vastgoedonderneming Hammerson.  Het wachten is nu nog op goedkeuring van de aandeelhouders van Hammerson en de relevante mededingingsautoriteiten. Daarnaast zal APG deelnemen aan de aandelenuitgifte van Hammerson.

 

VIA Outlets exploiteert elf ‘Premium Outlets’ in negen Europese landen met meer dan 267.000 m2 vloeroppervlak en meer dan 1.130 winkels. In Nederland gaat het om Batavia Stad. VIA Outlets is een van de toonaangevende Premium Outlet operators in Europa, met de derde grootste portefeuille in Europa. Per 30 juni 2020 bedroeg de marktwaarde van de VIA-portefeuille ongeveer  1,55 miljard euro. APG betaalt voor het belang van Hammerson naar verwachting zo’n 301 miljoen euro, wat overeenkomt met 18,7 procent korting ten opzichte van de marktwaarde van de assets.

APG heeft een belang van 19,6 procent in Hammerson en heeft verklaard naar rato deel te zullen nemen aan de aandelenuitgifte. Hiermee is voor APG een bedrag van naar verwachting 120 miljoen euro gemoeid.

Hammerson verwacht met de verkoop van het belang in VIA Outlets en de aandelenuitgifte zijn kapitaalsstructuur te versterken en daarmee een betere uitgangspositie te krijgen om de aangescherpte strategie vorm te kunnen geven.

 

Robert-Jan Foortse, Head of European Property Investments van APG:

‘De internationale retailsector staat al geruime tijd onder druk door structurele veranderingen in de sector, die nu ook nog eens worden versneld door de COVID-19-crisis. Dat heeft ook zijn impact gehad op de portefeuille en de waardering van Hammerson. Wij ondersteunen de financiële en strategische maatregelen van Hammerson, zoals die vandaag zijn aangekondigd. Daarom hebben wij besloten om Hammerson te steunen met een totaalpakket dat bestaat uit onze pro-rata participatie in de aangekondigde aandelenuitgifte en de acquisitie door APG van nagenoeg het gehele belang van Hammerson in VIA Outlets. Met die laatste transactie zijn wij op weg om volledig eigenaar te worden van VIA Outlets. Wij denken dat Premium Outlets op strategische locaties in toenemende mate populair zijn bij de moderne consument. Outlets zijn een belangrijk onderdeel in de ‘omni-channel’ distributie strategie van toonaangevende merken. Premium Outlets vormen een wezenlijk deel van onze Europese vastgoedportefeuille.’

 

Persbericht Hammerson (Engels)

Volgende publicatie:
"We kijken ook naar de kansen die deze crisis biedt"

"We kijken ook naar de kansen die deze crisis biedt"

Gepubliceerd op: 2 juli 2020

APG behoort wereldwijd tot de top drie grootste beleggers in vastgoed en tot de top zes in infrastructuur. Hoe wendt APG die invloed in de crisis aan? “De wereld is niet veranderd. Maar ik zie wel een versnelling in de megatrends die al langer speelden.”

 

Dit is alweer zijn tweede economische crisis bij APG, en net als tien jaar geleden wil hij deze crisis goed gebruiken. In zijn eerste had Patrick Kanters (51), managing director Global Real Assets bij APG Asset Management zijn handen nog vol aan het slimmer inrichten van de 49 miljard euro belegd vermogen in vastgoed en infrastructuur waarvoor hij verantwoordelijk is. Het ging toen om tien procent van de beleggingsportefeuille, een aandeel dat gestaag verder steeg, ten koste van aandelen en obligaties. In deze nieuwe crisis kan hij zijn blik meer naar buiten richten, naar de nieuwe wereld die zich al aftekent.

 

Maar wacht even. Zo snel gaat dit nu ook weer niet. Deze crisis is een héél andere crisis dan die van toen. Hadden destijds niet vooral de banken een probleem? Werd “Mainstreet” niet pas jaren later getroffen dan “Wall Street”? Dit keer is Mainstreet meteen de klos; de straat waarover Patrick en zijn beleggingsteams zich bewegen. Een straat van echte stenen, asfalt. De zichtbare wereld, die hard is geraakt. En zijn tachtig teamleden, gevestigd in Amsterdam, New York en Hong Kong, merken het elke dag. Winkels die de huur niet meer betalen, minder opbrengsten van tolwegen, in tientallen landen. Dit vraagt allereerst om wat Patrick omschrijft als “defensieve maatregelen”. Voordat hij op zoek kan naar mogelijkheden in een wereld geraakt door de crisis, is het zaak om eerst de bestaande investeringen waar nodig te ondersteunen.

 

Vetorecht


Ingrijpen was in die eerdere crisis niet makkelijk. De beleggingen bestonden toen veelal uit relatief kleine belangen in vastgoedfondsen. En met een paar procent kon APG geen vuist maken. Dat moest dus anders. “We brachten het aantal fondsen terug. In plaats daarvan namen we grotere belangen in minder projecten”, zegt Patrick. “Ook beleggen we nu meer solide, dat wil zeggen minder risicovol, met minder geleend geld. Bij vastgoed besloeg het aandeel vreemd vermogen eerst meer dan vijftig procent, nu minder dan dertig. Een derde maatregel die we troffen is dat we minder gingen investeren in de relatief crisisgevoelige kantorenmarkt en meer in woningen, distributiecentra en hotels. Nu de winkel- en hotelsectoren hard worden geraakt, komt het goed uit dat we meer direct beleggen. Het scheelt fee die we eerst kwijt waren aan fondsmanagers, maar ook soms moeizaam overleg. We hebben nu invloed.”

 

Zo’n tachtig procent van alle vastgoed en infrastructuur is door APG inmiddels direct belegd. “Als belegger met een klein fondsbelang moet je je voegen naar het beleid van het fonds. Het fonds bepaalt dan hoe er met de belegging wordt omgegaan. Nu besluiten we mee. Want we bezitten niet alleen stenen en asfalt, maar nemen ook belangrijke strategische besluiten. Bij issues in deze crisis kijken we mee over de schouder van de manager. Uit de eerste hand horen we hoe het zit en dan kunnen we samen sneller schakelen. Zo hebben we nu te maken met winkels en hotels met liquiditeitsproblemen. Is het terecht dat ze korting afdwingen of de huur inhouden? Bij de hotelketen CitizenM hebben we naast het management alleen te maken met een grote medebelegger uit Singapore. Samen zijn we er dan vaak sneller uit, ook omdat het om gelijkgestemde partners gaat die we zelf hebben uitgezocht. Onze belangen komen vaak overeen. Het vraagt natuurlijk wel tijd om een inschatting van de situatie te maken. Maar omdat je dezelfde langetermijnhorizon hebt als de ander, kun je sneller maatregelen nemen om de waarde van je belangen veilig te stellen.

 

Dichter op de business


Sinds het begin van de Covid-19-crisis hebben zijn teams extra inzicht gekregen in de schuldpositie van de investeringen, maar ook in de businessstrategieën, de mogelijke kansen. Zo’n vijftig man staan in voortdurend overleg met managers, bijgestaan door een groeiend legertje sterk digitaal ontwikkelde researchers en analytici die data bewerken en duiden. “Moeten we kapitaal reserveren? Zijn er megatrends waarop we versneld moeten inspelen? Kunnen we inspelen op prijsdiscrepanties?” We willen natuurlijk geen goed geld naar slecht geld gooien. Naast defensieve maatregelen kijken we daarom ook offensief naar de kansen die deze crisis biedt.”

 

“Tegenwoordig staan de teams dus veel dichter op de business, ze moeten investeringen initiëren en uitonderhandelen, ondernemen en meebeslissen. Dit vraagt iets anders van ze dan voorheen. Ze moeten bijvoorbeeld zitting kunnen nemen in het bestuur of investeringscomité van de onderneming – voor een nauwe samenwerking met de andere betrokken partijen kan dat nodig zijn.”

 

Trends versnellen


Wat zijn de vooruitzichten voor luchthavens, als de pandemie voorbij is? Voor reizen, voor toerisme? “De wereld is niet veranderd. Maar ik zie wel de megatrends die al langer speelden versnellen. Zo nam de groei in behoefte aan materiele zaken al voor de crisis af. Consumenten richten zich steeds nadrukkelijker op belevingen. Dat blijft zo, de sterke groei van de middenklasse in Azië is niet verdwenen. Maar het aantal intercontinentale vluchten zie ik niet snel terugkomen op het oude niveau. Verdere groei van toerisme zullen we vooral regionaal zien.”

 

Online shoppen is een andere niet te stoppen megatrend. “Dat heeft nu een hogere vlucht genomen en ik zie dat niet meer dalen. Winkels die al moeilijk draaiden zullen nog sneller de deuren sluiten. Dit betekent dat we meer investeren in datacenters, distributiecentra, woningen en sterk onderscheidende outletcentra.”

 

Studentenhotels


Dit klinkt als groot, groter, grootst. Doet APG ook iets om kleinschaligheid te stimuleren? “Zeker. Voor het energie transitiefonds van ABP richten we ons op kleinere innovatieve bedrijven die zich inzetten voor de overgang naar duurzame energie in Nederland. Bedrijven die actief zijn in energieopwekking, -distributie en -gebruik, of projecten op dat vlak.’

 

Voor Patrick is het lastig om in te schatten hoe de megatrend van het thuiswerken zich verder ontwikkelt. Is het een blijvertje? Worden kantoorgebouwen spookhuizen? “Veel mensen blijkt het thuiswerken goed af te gaan. Mij in elk geval beter dan ik aanvankelijk had verwacht. Al was ik wel gewend om veel overleg op afstand te doen. Ik ging bijvoorbeeld slechts een paar keer per jaar naar New York en Hong Kong. Maar de behoefte om als collega’s samen te komen, en de mogelijkheid om externe partijen te ontmoeten, blijft cruciaal. Wat voor winkelcentra geldt, geldt ook voor kantoren. Om de strijd aan te kunnen gaan met online moeten het aantrekkelijke plekken zijn. Gezond, aangenaam, stimulerend en uitstekend bereikbaar. Ook hotels moeten hun propositie verbeteren. Zo breidt onze aandacht zich steeds meer uit van stenen, de locatie en kwaliteit van een object, naar wát er met die stenen gebeurt, de toepassing, de services waarmee men zich onderscheidt. In Australië bezitten we torens met studentenhotels erin. Toen in de lockdown buitenlandse studenten wegbleven, stonden twee torens gedeeltelijk leeg. Tegelijk kampten ziekenhuizen in de regio met gebrek aan ruimte. De beheerder kwam toen zelf met het voorstel om alle studenten tijdelijk samen te voegen in een toren, en de vrijgekomen toren in te richten als quarantaine ruimte.”

 

Klimaatcrisis


We hebben een wereldwijde crisis, en we hebben een Nederlandse pensioenuitvoerder die aan de fontlinie zijn invloed positief wil aanwenden. Doet APG dat ook in die crisis waarin we ons al bevonden, de klimaatcrisis? Vastgoed is wereldwijd verantwoordelijk voor dertig procent van de totale CO2-uitstoot en veertig procent van het energieverbruik. “De uitstoot van beursgenoteerd vastgoed in de portefeuille van APG is in tien jaar tijd met 25 procent verminderd. Van het vastgoed waarin we beleggen brengen we nu in kaart wat we moeten doen om aan het Parijs-akkoord te voldoen. We willen vooroplopen.”

 

Ook in de investeringen in infrastructuur? “Jazeker, ook in de energietransitie, via veelvuldige investeringen in wind- en zonneparken en waterkrachtcentrales, nemen we het initiatief. Het is speuren naar locaties, maar ook dit is zo’n megatrend die onverminderd hard doorgaat. Of neem een andere sector, de bosbouw. De belegging daarin is met 900 miljoen euro voor ons nog klein, maar we willen deze gaan verdubbelen. Dat levert een directe bijdrage aan onze duurzaamheidsdoelstellingen. Om het Parijs-akkoord te halen moeten we nu versnellen. De urgentie is er. Het kapitaal ook. Wij willen graag.”

Volgende publicatie:
Ook pensioenfondsen zijn niet immuun voor covid-19

Ook pensioenfondsen zijn niet immuun voor covid-19

Gepubliceerd op: 25 juni 2020

APG-experts op Intermediair.nl

 

Door de coronacrisis worden niet alleen veel beroepsgroepen financieel getroffen, maar ook de pensioenfondsen. Dat zit zo.

 


Charles Kalshoven heeft een achtergrond in economie, scenario’s en beleggen. Als senior beleggingsstrateeg bij APG adviseert hij pensioenfondsen over hun beleggingsbeleid


 

U heeft vast wel eens een griepje gehad. Niet fijn, maar uiteindelijk loopt u weer fris als een hoentje rond. Covid-19 is andere koek. De intensivecareafdelingen van ziekenhuizen raken overbelast en inmiddels hebben meer dan 300.000 mensen wereldwijd de besmetting met het coronavirus niet overleefd. Het zal je dierbare maar zijn.

 

Waar veel mensen niet bij stilstaan, is dat deze pandemie ook impact kan hebben op de pensioenen. Want ook die zijn niet ‘immuun’ voor covid-19. Om verspreiding van de ziekte te voorkomen, hebben overheden de economie in een kunstmatige coma gebracht. Wekenlang stonden hele sectoren stil. De horeca, kappers en tandartsen mochten niet open. De auto- en keukenshowrooms trokken weinig bekijks. In onzekere tijden stellen consumenten grote aankopen uit. Alleen de supermarkten en bouwmarkten beleefden gouden tijden.

De economische gevolgen zijn ongekend, erger dan tijdens de kredietcrisis. Daar heeft u last van als werknemer, ondernemer en pensioendeelnemer. Dat zit zo: bedrijven zien winsten verdampen en gaan eerder over de kop. Daardoor dalen aandelenkoersen en daarmee de bezittingen van pensioenfondsen.

 

Maar een ongeluk komt zelden alleen. Door de economische crisis is ook de rente gedaald. Dat raakt pensioenfondsen ook. Voor elke euro pensioen in de toekomst, moeten ze nu meer geld opzijzetten. Dat werkt in het huidige pensioenstelsel ongeveer zo: stel dat u over 10 jaar op wereldreis wilt en daarvoor 10.000 euro nodig heeft. Als er nu 6.000 klaarstaat op uw spaarrekening en de rente is 5 procent, dan kunt u stoppen met sparen. Het bedrag groeit vanzelf aan. Maar als de rente daalt, moet u meer inleggen. Bij een rente van 1 procent heeft u nu 9.000 euro nodig, in plaats van 6. Dat is de helft meer. De getallen zijn anders, maar het principe is voor pensioenfondsen hetzelfde: als de rente daalt, dan moeten ze meer geld opzijzetten voor later.

 

Zo ontstaat een dubbele klap: de bezittingen dalen, de verplichtingen stijgen. De dekkingsgraad van een pensioenfonds is niets anders dan de verhouding tussen deze twee getallen. En die verhouding is door de coronacrisis fors verslechterd.

 

Herstel of complicaties

 

De hamvraag is hoe snel pensioenfondsen herstellen. Het eerlijke antwoord: niemand weet dat. Ik kan u wel zeggen wat er voor nodig is: een flink hogere rente, opverende aandelenkoersen, of een combinatie daarvan.

Ondenkbaar is dat niet, maar dan mag de komende kwartalen niet te veel fout gaan. Het virus moet zover onder controle zijn dat de economie snel uit haar kunstmatige coma mag ontwaken. Want hoe langer het duurt, hoe groter de kans op complicaties – denk aan faillissementen en hardnekkige werkloosheid. Dat zou gezinnen direct raken. Een aanhoudende crisis zou ook de vooruitzichten voor economische groei op termijn verslechteren. Via lagere aandelenkoersen en rente komen pensioenfondsen er dan juist slechter voor te staan.

Laat ik hoopvol eindigen. Covid-19 is meer dan een griepje, maar voor de economie zou het best bij tijdelijke (hevige) rillingen kunnen blijven. Ja, we zitten in een economische recessie, maar niet vanwege financiële excessen of een natuurramp die onze fabrieken heeft weggevaagd. Als er snel een vaccin of geneesmiddel is, kunnen we weer aan de slag, met alle lessen van de afgelopen maanden in onze achterzak. Ook uw pensioen(fonds) is daarbij gebaat.

Volgende publicatie:
“Financiële sector is in deze crisis juist onderdeel van de oplossing”

“Financiële sector is in deze crisis juist onderdeel van de oplossing”

Gepubliceerd op: 31 maart 2020

Hoe moeten bestuurders de huidige corona-crisis te lijf gaan? En in hoeverre kunnen zij lessen trekken uit de crisis van 2008? Die vragen staan centraal in een vandaag verschenen artikel van het Financieele Dagblad.

 

De krant interviewde daarvoor drie bestuurders. APG-bestuursvoorzitter Gerard van Olphen, die destijds als chief financial officer van Achmea de crisis van 2008 van dichtbij meemaakte. De twee crises vergelijkend, constateert hij dat de huidige crisis zichtbaarder en voelbaarder is voor iedereen. En de financiële sector deze keer niet het probleem is, maar een onderdeel van de oplossing.

 

Lees het volledige artikel hier

Volgende publicatie:
APG langjarige beleggingshorizon ‘van reuzenbelang’

APG langjarige beleggingshorizon ‘van reuzenbelang’

Gepubliceerd op: 30 maart 2020

APG wil de continuïteit van de dienstverlening aan pensioenfondsen en 4,6 miljoen deelnemers garanderen - juist in een tijd waarin de ontwikkelingen rondom Covid-19 de maatschappij confronteren met veel onzekerheid. Om in te spelen op de gevolgen van de verspreiding van Covid-19 hebben we in de afgelopen weken diverse maatregelen genomen.

Dat de pensioenadministratie voor onze opdrachtgevers robuust en accuraat blijft, is één aspect daaraan; zeker nu is het belangrijk dat deelnemers het juiste pensioen ontvangen, en tijdig.

Maar ook het goed en verantwoord beleggen van pensioengelden in deze moeilijke tijd gaat ‘gewoon’ door. De wereldwijde onzekerheid van dit moment heeft een aanzienlijk negatieve impact op de financiële markten. De rente staat ook nog steeds op een zeer laag niveau. Beide factoren raken de dekkingsgraden van de pensioenfondsen waarvoor APG werkt fors. Daarom is een belangrijk deel van onze aandacht momenteel nóg meer gericht op de beleggingen die we voor onze pensioenfondsklanten doen.  

 

Ronald Wuijster, binnen de raad van bestuur van APG verantwoordelijk voor Asset Management: “In de afgelopen periode was de eerste prioriteit het kunnen blijven werken: analyseren, structureren en handelen op de beurzen. Waar we voor zorgen, is dat we de met onze pensioenfondsklanten afgesproken en goed geteste procedures blijven volgen: We houden de hedges in stand, we blijven herbalanceren en we beschermen de beleggingsportefeuille. Zoals bij veel bedrijven, is het leeuwendeel van de APG-medewerkers, inclusief de meeste beleggers, in de afgelopen weken vanuit huis gaan werken. Alleen als het echt niet anders kan, vinden werkzaamheden op kantoor plaats.”

 

Ook in deze moeilijke periode blijft APG zich richten op het realiseren van een verantwoord lange termijn rendement. Ronald Wuijster daarover: “We geloven in diversificatie, waarbij vooral tijdsdiversificatie uitstekend bij ons past. Juist nu wordt het reuzenbelang weer eens aangetoond van het vasthouden aan een langjarige beleggingshorizon. Na meer dan tien goede leggingsjaren zal het de komende tijd met de rendementen niet meevallen. Toch verschijnen er ook weer kansen aan de horizon. Over die kansen moeten we nu al goed nadenken, want iedere crisis betekent dat een aantal dingen daarna nooit meer hetzelfde zal zijn. Talrijke nieuwe trends zullen gaan ontstaan, en daarop kunnen we voor onze opdrachtgevers inspelen.”

 

Somber beeld van dekkingsgraad, maar ook lichtpuntjes zichtbaar

Over die toekomstscenario’s is APG ook met pensioenfondsklanten al in gesprek: “Het beeld van hun dekkingsgraad is somber. Tegelijk zijn er ook lichtpuntjes. Het geloof in nut en noodzaak van het spreiden van (collectief) beleggingsrisico in de tijd kent landelijk een sterke opleving. Een mogelijk scenario is daarnaast dat -ook dat zou de omgekeerde situatie zijn vergeleken met de kredietcrisis- , de rente weliswaar eerst is gedaald maar vervolgens jarenlang trendmatig zal stijgen vanwege de financieringsbehoefte van overheden, wat hoogstwaarschijnlijk tot hogere dekkingsgraden zal leiden.”

Volgende publicatie:
Institutionele beleggers: Bedrijven moeten impact coronacrisis verzachten

Institutionele beleggers: Bedrijven moeten impact coronacrisis verzachten

Gepubliceerd op: 27 maart 2020

APG en andere beleggers roepen in een gezamenlijke verklaring bedrijven op maatregelen te nemen om de sociale impact van de coronacrisis zoveel mogelijk te verzachten. Volgens de beleggers moet de veiligheid en gezondheid van werknemers daarbij voorop staan. Bedrijven moeten ook voorkomen dat personeel, leveranciers en klanten in onoverkomelijke financiële problemen raken.

 

De 195 beleggers – die samen een vermogen van € 4.700 mld USD beheren – stellen vast dat de coronacrisis en het grotendeels stilleggen van het openbare leven wereldwijd enorme gevolgen hebben. “Miljoenen werkende mensen worden getroffen door de sluiting van scholen, werk en vervoer. We weten dat kwetsbare gemeenschappen het meeste onder druk staan. Daar ontbreken het sociale vangnet en de financiële middelen om deze onzekere periode te doorstaan”, aldus de verklaring.

 

Betaald verlof


Bedrijven moeten daarom verantwoordelijkheid nemen en hun bijdrage leveren aan de bescherming van werknemers en andere betrokkenen, aldus de beleggers. Concreet roepen ze bedrijven onder andere op om voor álle werknemers – inclusief flexwerkers en tijdelijke arbeidskrachten – betaald verlof te regelen, zodat zij thuis kunnen blijven en toch een inkomen hebben. In bedrijven waar nog wordt gewerkt, moeten werknemers zoveel mogelijk worden beschermd, bijvoorbeeld door thuiswerken en wisseldiensten.

 

Behoud van personeel


Hoewel veiligheid en gezondheid de eerste prioriteit zijn, moeten bedrijven ook oog hebben voor de financiële gevolgen van de crisis voor werknemers, leveranciers en klanten. De beleggers roepen bedrijven op er alles aan te doen om te voorkomen dat medewerkers worden ontslagen, omdat grootschalige werkloosheid de crisis alleen maar zal verergeren. Het behouden van gekwalificeerd en ervaren personeel is bovendien van groot belang om de bedrijvigheid snel te kunnen hervatten zodra de crisis voorbij is. Daarnaast vragen de beleggers dat bedrijven leveranciers tijdig betalen en in gesprek gaan met klanten die betalingsproblemen hebben.

 

Volgens de beleggers is het van groot belang dat bedrijven financieel voorzichtig opereren. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat bedrijven de voorgenomen inkoop van eigen aandelen opschorten en de beloningen voor het topmanagement matigen.

Volgende publicatie:
“Directe investeringen APG in real assets drukken beleggingskosten klanten”

“Directe investeringen APG in real assets drukken beleggingskosten klanten”

Gepubliceerd op: 31 januari 2020

Hotels, huurwoningen, windparken, vliegvelden, parkeergarages; APG heeft in 2019 veel geïnvesteerd in Real Assets (tastbare, directe investeringen) zoals ze het bij Asset Management noemen. Patrick Kanters, managing director global real assets, verwacht dat die trend zich in 2020 gaat voortzetten. Hij hoopt dit jaar ook meer voet aan de grond te krijgen in Nederland.

 

Afgaande op de vele berichten lijkt er sprake te zijn van een groei van het aandeel real assets in de portefeuille van APG. Klopt dat?

“Dat klopt. Onze grootste klant ABP streeft naar 2 procentpunt groei van de totale real assets-portefeuille; 1 procent voor vastgoed, 1 procent voor infrastructuur. Daarnaast wordt een uitbouw van de Natural Resources portefeuille nagestreefd via investeringen in bosbouw en landbouwgronden. Dat lijkt zo op het eerste gezicht wel mee te vallen, maar uitgedrukt in geld heb je het over ongeveer 10 miljard in totaal. We zien een markttrend van groeiende investeringen in real assets. Bij APG groeit sinds 2010 het aandeel directe beleggingen ten opzichte van beleggingen in fondsen.”

 

Wat maakt dit soort directe investeringen zo aantrekkelijk?

“Allereerst kunnen we aanzienlijk besparen op kosten. Bij beleggen in fondsen betaal je namelijk veel geld aan het fondsmanagement. Daarnaast hebben we veel meer controle over het soort belegging. Past het in het rendement en risicoprofiel dat wij voor ogen hebben? Voldoet de investering aan onze beleggingsovertuigingen? Daarnaast geeft het ons de mogelijkheid om meer invloed uit te oefenen op strategische besluiten. Hoeveel vreemd vermogen gaat naar onderliggende investeringen, welke duurzaamheidseisen leggen we op?”

 

Hoe hoog is het rendement van Real Assets?

“Het rendement op vastgoed en infrastructuur heeft gemiddeld over de afgelopen 15 jaar ligt boven de 9 procent.  In een beleggingsportefeuille zorgt het -als je het combineert met aandelen en obligaties- voor spreiding. We zien natuurlijk wel dat het door de huidige lage rente steeds gemakkelijker is geworden om vreemd vermogen aan te trekken voor investeringen in vastgoed en infrastructuur. De prijzen zijn daardoor, naast een sterk vraag naar hogere returns, sterk gestegen. Verwachtingen naar de toekomst zijn dan ook gematigder en de situatie kan ontstaan dat de door ons geschatte investeringsrendementen niet meer voldoende zijn.

 

Wat zijn de risico’s van deze beleggingscategorie?

“Bij vastgoed heb je bijvoorbeeld het economische risico van leegstand van een gebouw. Bij infrastructuur kunnen de tarieven van tolwegen en het aantal passeerbewegingen van automobilisten invloed hebben op het rendement. Maar binnen infrastructuur ontvangen we echter ook inkomsten die minder afhankelijk zijn de economie, zoals vaste vergoedingen voor onderhoud en beschikbaarstelling van infrastructuur. Daarnaast sluiten we vaak langjarige gereguleerde contracten met overheden en semi-overheden. Dat zijn vaak betrouwbare partijen."

 

Aan welke criteria moet een real asset nog meer voldoen, wil hij interessant worden voor APG?

“Allereerst moet een belegging voldoende omvang hebben. Om een indruk te geven, we richten ons op belangen in vastgoed en infrastructuur met een minimum van rond de 200 miljoen euro. Mocht er een beleggingsopportunity zijn die minder omvangrijk is dan moeten wij de overtuiging hebben dat de investering op termijn kan  worden opgeschaald. CitizenM is daarvan een goed voorbeeld. Die hotelketen hebben we vanaf de grond mede opgebouwd tot een groot platform. Ook de governance van een bedrijf is belangrijk. Krijgen wij als belegger een stem om bijvoorbeeld de toevoeging van nieuwe vastgoedobjecten en groter gebruik van vreemd vermogen te blokkeren? Daarnaast is duurzaamheid een belangrijk criterium. Iedere belegging moet participeren in de zogeheten jaarlijkse GRESB-survey (duurzaamheidsbenchmark voor real assets, red). Ze krijgen twee tot drie jaar de tijd om op het gebied van duurzaamheid bovengemiddeld te presteren.”  

 

De schaalgrootte van APG werkt in dit geval dus in jullie voordeel.

“Absoluut. Binnen vastgoed behoren we wereldwijd tot de drie grootste asset owners. Bij infrastructuur behoren we inmiddels al tot de top 6. De grootte geeft ons de mogelijkheid om zoals gezegd invloed uit te oefenen op de strategie. Daarnaast kunnen we met onze omvang ook nieuwe markten ontwikkelen en innovatieve investeringen optuigen.”

 

Over wat voor markten heb je het dan?

“Neem de huurwoningen in Engeland. Acht jaar geleden was daar nauwelijks nog sprake van een professioneel opererende huurwoningmarkt. We hebben daar partijen benaderd die met ons samen platforms hebben opgericht die zich zijn gaan specialiseren in dit vastgoedsegment. Zo hebben we daar voet aan de grond gekregen. Een ander voorbeeld zijn outletcentra, dat zijn grote winkelcentra die voor flinke kortingen de merkcollecties van het vorige seizoen verkopen. Dat betreft een groeiende markt die zich veel toeristen als bezoekers kent. Het is echter geen vastgoedcategorie die je als belegger in de schoot geworpen krijgt. Door onze omvang, lange termijn focus en reputatie kregen we toegang tot de beste specialistische partijen. Zonder onze schaalgrootte en opgebouwde expertise hadden we daar nooit in kunnen beleggen.”

 

Asset Management houdt zich naast beleggen dus ook meer bezig met ontwikkelen?

“De rol van onze teams bij Asset Management is inderdaad de laatste jaren nogal veranderd. Waar voorheen de focus lag op de stenen (de locatie en kwaliteit van het pand zelf, red.), wordt wat er met  die stenen gebeurd steeds belangrijker. Sluiten de activiteiten die zich afspelen binnen een bepaald type vastgoed aan bij een bepaalde trend of marktbehoefte? Hoe onderscheidt het dagelijkse management zich? Hoe kan slimme technologie hieraan bijdragen? Die vragen worden steeds relevanter. Die immateriële waarde van real assets drukt een steeds grotere stempel op het rendement.”

 

Vraagt dat ook een andere rol van je team?

“Zeker. Ondernemender, dichter op de business, sneller kunnen beslissen. Er wordt meer van ons gevraagd, maar het werk is tegelijkertijd interessanter geworden. Gelukkig is er ook ruimte om nieuwe mensen aan te nemen. Bij infrastructuur gaan we dit jaar 8 medewerkers werven en bij vastgoed 5.”

 

Drukken die extra personeelskosten niet zwaar op het rendement?

“Als je het totaal bekijkt is dit juist veel kosten efficiënter. Het is veel goedkoper dan geld uitgeven aan een fondsmanager. Per saldo zien we dan ook dat de beleggingskosten van onze klanten hard  zijn gedaald.”

 

Wat zijn je verwachtingen voor 2020; welke sectoren zijn interessant voor APG?

“Bij infrastructuur blijven renewables als wind- en zonneparken interessant. De sterk stijgende prijzen kunnen daar mogelijk wel wat verandering in brengen. Verder zien we telecom als een interessante sector door het groeiende dataverkeer. Door de groeiende elektrificatie van bijvoorbeeld auto’s zien we ook elektriciteitsnetwerken als een interessante belegging. Bij vastgoed zijn distributiehallen interessant vanwege de groei in e-commerce en blijven we ons richten op de ontwikkeling van huurwoningen maar ook bijvoorbeeld studentenwoningen.”

 

Afgelopen jaar heeft APG voornamelijk infrastructuur investeringen in het buitenland gedaan. Is de Nederlandse markt niet interessant genoeg?

“Absoluut niet. We willen heel graag meer in Nederland gaan investeren. Het lastige in Nederland is dat veel infrastructuur volledig in overheidshanden is. Toen Eneco te koop werd aangeboden hebben we overwogen om een belang te nemen, uiteindelijk hebben we daar toch van afgezien. Via het Energietransitiefonds ANET gaan we investeren in relatief kleine en innovatieve  bedrijven die zich inzetten voor de overgang naar duurzame energie. We zien kansen om ook in andere sectoren, zoals bijvoorbeeld telecom en windparken, voet aan de grond te krijgen in Nederland.”