Sinds de aanvallen van de VS en Israël op Iran zijn begonnen, is de olieprijs in enkele dagen tot wel 60 procent gestegen. Hoe structureel is die stijging en zit er nog meer in het vat? We bellen erover met Peter Verbaken, Head of Liquid Commodities bij APG.
‘Het worstcasescenario voor de oliemarkt’. Zo noemt Verbaken de recente ontwikkelingen in het Midden-Oosten en daarbij doelt hij vooral op het sluiten van de Straat van Hormuz door Iran. Ongeveer een vijfde van de wereldwijde olie- en LNG- (vloeibaar gas) transporten gaat normaliter door deze zeestraat heen.
Ongekend
Verbaken: “De cruciale vraag is nu hoelang dit gaat duren. Als dat nog één of twee weken is, heeft dat uiteraard minder impact dan wanneer het nog vier tot zes weken of langer duurt. Daarover is veel onzekerheid en dat is ook duidelijk op de markt te zien. Afgelopen maandag is de olieprijs binnen 24 uur van onder de 90 dollar naar bijna 120 dollar gegaan, toen weer terug naar de 100 en uiteindelijk, na settlement (de officiële slotkoers, red.), weer teruggegaan naar de 90. Dat is echt ongekend.”
Iedereen is van de ernst van de situatie doordrongen, zegt Verbaken. “Het sluiten van de Straat van Hormuz heeft een enorme impact op het aanbod van olie. Maar heel veel beleggers en investeerders lijken ervan uit te gaan dat Trump wel van koers verandert als het effect op de prijs te groot wordt. Afgelopen maandag gaf hij aan te verwachten dat het conflict niet meer zo lang duurt en dat heeft de olieprijs toen ook weer flink naar beneden gebracht. Maar goed, Brent-olie is nu rond de 90 dollar per vat en dat is natuurlijk nog steeds aanmerkelijk hoger dan de ongeveer 70 dollar vóór het sluiten van de Straat van Hormuz.”
Terug naar 2021?
Bestaat er een risico dat Nederland weer teruggaat naar een situatie zoals in 2021-2022, waarin de energieprijzen door het dak gingen? Verbaken: “Voor Nederland is de gasprijs ook echt cruciaal. Vier jaar geleden viel het aanbod van Russisch gas weg en de impact daarvan was groter dan nu. In de situatie waarmee we nu te maken hebben, komt 20 procent van het LNG-aanbod uit Qatar, dus dat moet door de Straat van Hormuz. Het grootste deel van die LNG gaat naar Azië, maar er gaat ook een deel naar Europa. Qatar heeft zijn productie nu helemaal stilgelegd, dus die impact wordt wel voelbaar. Dat we de winter nu achter de rug hebben, dempt dat effect een beetje. Maar ook hier geldt: als er binnen één, twee weken een eind komt aan deze situatie, valt het allemaal mee. Maar als het nog zes weken of langer duurt, zal ook de Europese gasprijs waarschijnlijk weer fors hoger staan dan nu.”
Overwinning claimen
De vraag hoe structureel en langdurig de stijging van de olieprijs (en gasprijs) is, is volgens Verbaken daarom erg lastig te beantwoorden. “Niemand kan in het hoofd van Trump kijken. Maar zelfs als hij op korte termijn de overwinning op Iran claimt en de zoon van de voormalige opperste leider als leider accepteert, is er nog steeds de vraag: wat doet Iran? Gaan zij akkoord met een staakt-het-vuren, na alle schade die in het land is aangericht?”
De onzekerheid over die uiteindelijke opstelling van Iran maakt dit tot een andere situatie dan wanneer Trump met handelstarieven dreigt, legt Verbaken uit. “Als Trump met handelstarieven van koers verandert, kun je het effect daarvan redelijk inschatten. Als je in oorlog bent met een andere partij, is dat een stuk lastiger. Je kunt wel zelf de wapens neerleggen, maar in dit geval moet je maar hopen dat de dreiging van Iran voor de scheepvaart in de Straat van Hormuz dan ook verdwijnt. Daarnaast moet Trump een beëindiging van het conflict met Iran ook aan zijn achterban kunnen verkopen.”
Tijdelijke pleister
Als de huidige situatie in stand blijft, worden de omstandigheden voor het olieaanbod volgens Verbaken met de dag precairder. “Als dit nog twee weken duurt, verlies je dermate veel aanbod dat de olieprijs echt weer zal stijgen, dat kan bijna niet anders. Het effect van dit conflict op de oliemarkt valt niet te overschatten. In mijn ogen zou de impact op de prijs eigenlijk nog groter moeten zijn. Dat dit niet zo is, heeft ermee te maken dat beleggers er in zekere mate aan gewend zijn geraakt dat Trump wel op zijn schreden zal terugkeren als de impact te groot wordt.”
Het vrijgeven van de strategische oliereserves door het Internationaal Energieagentschap (IEA) om de olieprijs te dempen, heeft zeker effect, zegt Verbaken. “Maar als dat niet samengaat met een geloofwaardige route om de Straat van Hormuz weer te openen, zal het slechts een tijdelijke pleister op de wond zijn en niet lang veel impact hebben.”