Soms zet ik ‘Als niet als’ van Doe Maar nog eens op. Henny Vrienten zingt er over toeval. Als zijn vader in 1946 de trein niet had gemist, had hij Henny’s moeder nooit ontmoet. Het geeft maar weer eens aan dat ons leven ook maar één specifieke trekking is uit een oneindige grabbelton van toevalligheden. Zonder die ene ontmoeting had Henny nooit bestaan, maar was ook deze column nooit uit mijn pen gekomen.
Dat besef probeer ik vast te houden, juist nu de wereld om ons heen aan alle kanten rammelt. Wij mensen zijn namelijk geprogrammeerd om te denken in een 'impliciete toekomst'. Ons brein houdt van enkelvoud; we projecteren de lijn van vandaag bijna automatisch door naar morgen. Dat geeft rust en houvast, maar het is ook een gevaarlijke versimpeling. De geschiedenis is immers een aaneenschakeling van scenario’s die bijna niemand voor mogelijk hield. De val van de Muur was een verrassing die de wereldkaart hertekende. 9/11 veranderde onze blik op veiligheid voorgoed. Vandaag is de impact van AI een grote wild card, en ja, Donald Trump – hoe zal ik het zeggen? – doet zijn best om bestaande patronen te doorbreken. Tegen die achtergrond is een business-as-usual-scenario een stuk minder waarschijnlijk.
Wat dat betekent? Dat we een gieter nodig hebben in plaats van een trechter. We moeten niet alleen nadenken over onze gemiddelde verwachting, maar ook over een waaier aan andere mogelijkheden, over fundamenteel andere werelden. Dat vindt ons brein niet altijd leuk, maar een bewuste exercitie kan ons wapenen tegen een tunnelvisie.
Het gaat er niet zozeer om de toekomst te voorspellen, maar dat we onszelf trainen in weerbaarheid. Anders doe je een onbewuste gok op die ene uitkomst die het meest waarschijnlijk is of toevallig het prettigst aanvoelt. Dat kan je duur komen te staan als het kwartje de andere kant op valt. En dat geldt niet alleen voor beleggers.
Vergelijk het met het regelen van de boedelscheiding nog voordat je in het huwelijksbootje stapt. Natuurlijk, dat klinkt niet erg romantisch als je net de ringen hebt uitgekozen. Maar niet alle huwelijken houden stand. Als je van tevoren alvast helder hebt hoe je de brokken opveegt áls het onverhoopt toch misgaat, dan bespaart dat ellende. Over de boedel hoef je dan in ieder geval de strijd niet aan.
Het verkennen van verschillende zijpaden helpt om je weerbaarder te maken in verschillende scenario’s. Dat geldt voor een huwelijk, maar ook voor een beleggingsportefeuille. Je kunt bij tegenspoed sneller reageren als je het al een keer hebt ‘doorleefd’. Het is een manier om de regie terug te pakken in een onvoorspelbare wereld. Want als je weet dat je op meerdere trekkingen uit de grabbelton bent voorbereid, dan heb je zowel een zwemvest als een parachute bij je. Dan heb je bijvoorbeeld niet al je geld belegd in het bedrijf waar je werkt. Zo kun je met veel meer vertrouwen de koers van vandaag blijven varen.
En mocht de werkelijkheid je dan toch een keer in de 'verkeerde' trein dwingen? Dan hoef je in ieder geval niet te panikeren. Misschien komt er, net als bij die ene gemiste trein van de vader van Henny Vrienten, zelfs wel iets heel moois uit voort.
Charles Kalshoven is expert strateeg bij APG.